Thân chào anh em Audiophile cùng anh em, bạn bè Trong bối cảnh bùng phát bệnh dữ dội, mình xin cung cấp 1 số thông tin nhằm hạn chế tối đa việc nhiễm bệnh. Vì bệnh có 1 tỉ lệ lớn không có triệu chứng và vì cho dù ca đó có triệu chứng thì việc truyền, gieo rắc bệnh vẫn xảy ra ngay từ trước khi có triệu chứng. Do đó mask cần đeo khi tiếp xúc với mọi người, nhưng khi quan sát thấy việc sử dụng Mask xung quanh mình rất nhiều người sai, thậm chí cả BS, điều dưỡng, do đó mình viết bài này mong góp phần giảm bớt tỉ lệ lây nhiễm hơn nữa. Bài sẽ nhấn mạnh chỉ những điểm mọi người thường sai, không lập lại mọi thứ. Bài sẽ có 2 mục tiêu: chọn đúng loại khẩu trang và dùng Khẩu trang sao cho đúng cách. Tìm hiểu các loại khẩu trang/mask trong lây truyền bệnh lý theo đường hô hấp Kiến thức chung: lây nhiễm quan trọng nhất là qua đường hô hấp, dưới 2 hình thức (1) giọt bắn (kích thước lớn, tầm bắn # 1-2 m khi nói, thở mạnh, ho, nếu hắt hơi thì có thể đến 3, 4 m) giọt bắn như viên đạn, bay phèo 1 cái không trúng ai thì rơi xuống đất, xuống bàn, và kiểu thứ (2) trong những giọt kích thước rất nhỏ, treo lơ lửng trong không khí gọi là khí dung (aerosol). Dạng khí dung này nếu ở ngoài trời thì gió thổi bạt bay đi nên khả năng gây truyền nhiễm thấp chỉ dưới 1 phút, có thể chỉ tính bằng giây (tùy gió thổi ra sao, thông khí tốt cỡ nào), nhưng nếu trong phòng kín thì sau cả tiếng đồng hồ vẫn còn bay lơ lửng đâu đó trong phòng chờ ai đó hít vào phổi- xong hàng luôn). Để phòng lây nhiễm, người ta làm ra nhiều loại mask, nhưng chọn loại nào, dùng sao cho thật sự ngăn nhiễm bệnh ? chúng ta hãy tìm hiểu 1 số loại mask 1.Loại hình chữ nhật, hay gần hình chữ nhật, bên ngoài thường ghi: SURGICAL MASK., thường có màu xanh Tác dụng: ngăn giọt bắn, nhưng khả năng ngăn khí dung kém vì không khí luồn qua (1) cạnh má (có thế hạn chế bằng cách cột thắt dây , nhưng chỉ là bớt mà thôi, và (2) luồn qua khe mũi má. Trong trường họp này thì khẩu trang có quảng cáo 20, 30 lớp cũng thua, đừng nói chi 4, 5 lớp Công dụng loại này: tránh lây cho người xung quanh, đó là lí do BS phẫu thuật đeo loại này để không gieo rắc giọt bắn vào vùng đang mổ cho bệnh nhân, ngoài ra khi ca F1 đeo nó còn giảm bớt mức độ lây cho người xung quanh dưới dạng khí dung do có lọc bớt 1 phần luồng khí 2. Loại mask vải tự may: đặc điểm và ứng dụng giống loại mask phẫu thuật nói trên, tuy nhiên khả năng lọc aerosol đương nhiên kém hơn hẳn vì lỗ trống giữa các sợi vải này lớn 3. Respirator: Loại Có nẹp trên mũi (nẹp luồn trong-giữa các lớp khẩu trang hoặc bên ngoài khẩu trang ) giúp mask ôm sát vào mặt. Thiết kế loại này đã tối ưu hóa cho việc ôm sát vào mặt (dĩ nhiên là chỉ khi DÙNG ĐÚNG, còn dùng sai thì huề vốn). Vì thiết kế cho ôm sát theo mặt nên không bao giờ có hình chữ nhật được. Loại có nẹp này đôi khi có thêm lớp mút bên trong # 3mm x 7-8mm x 30mm mỗi bên giúp che kín tốt hơn nữa rãnh mũi má. Loại này người ta hay dùng từ RESPIRTOR thay vì MASK để nhấn mạnh khả năng LỌC KHÍ THẬT SỰ cho đường hô hấp. ưu điểm là ôm kín, sát khiến không khí bắt buộc phải đi qua lớp vải lọc. 1 số loại có thêm van 1 chiều (đừng bao giờ dùng loại này). - Ưu điểm: lọc, ngăn được không chỉ giọt bắn mà cả hình thức lây truyền qua AEROSOL (KHÍ DUNG) - Khuyết điểm: đắt, nhưng hoàn toàn xứng đáng vói chi phí bỏ ra, tiền nào của ấy mà - 2 các lưu ý: (1) lưu ý 1: ĐẢM BẢO ÔM SÁT, KHÔNG CHỪA KHE HỞ: phải chỉnh phần nẹp nhôm cho ôm theo mũi, uốn xuống sát vào da mặt ( youtube, search “fit test” xem video hướng dẫn), chúng ta phải hiểu tầm quan trọng để mà chọn đúng loại mask và cách đeo phải đúng để đảm bảo khí không luồn qua khe hở mà bắt buộc phải đi qua lớp vải lọc đây là lỗi vô cùng thường gặp, người dùng thường nghĩ mình đeo N95 (ồ an toàn rồi) mà không chỉnh hoặc chỉnh đại, khi đó N95 chỉ còn là N70, 60 gì đó thôi. phần hở thứ 2 là SỐNG MŨI. nên nhớ rằng sống mũi chúng ta có 1 độ cong nhất định, do đó, MIẾNG NHÔM-NẸP PHẢI UỐN CONG THEO MŨI, KHÔNG ĐƯỢC BẺ GẬP THÀNH 1 GÓC NHỌN, Góc nhọn không khớp với sống mùi, do đó, khí sẽ đi luồn qua góc nhọn này. (2) Lưu ý (2) không dùng loại có van, vì van cho phép luồng khí thở ra đi thẳng qua van, không qua vải lọc, do đó nếu bạn bị nhiễm thì bạn sẽ gieo rắc virus cho mọi người xung quanh, loại có van không dùng cho mục đích ngăn bệnh mà dùng trong công nghiệp. (3) với người dân bình thường thì chỉ cần KÍN KHÍT ép luồng khí ra, vào bắt buộc phải qua lớp lọc, và lớp lọc là loại vải dệt khít làm mask (màu trắng, xanh, đen) mà ta thường thấy, không nên dùng vải quần áo thông thường (nếu được). Nghĩa là các loại mask có nẹp mũi trên thị trường nói chung là được. Còn nếu phải đi cách ly (là F1) thì ráng kiếm N95, FFP 2 (đọc thêm phần dưới) STOP STOP - CƠ BẢN VẬY LÀ ĐỦ Tương đối như vậy là đủ. Tuy nhiên nếu là nhân viên y tế thì nên biết sâu hơn chút ít. Chúng ta tìm hiểu kỹ hơn về tính năng tối quan trọng, đó là khả năng lọc. Dĩ nhiên, việc đầu tiên tối quan trọng là ĐẢM BẢO KÍN, KHÍT CÀNG TUYỆT ĐỐI CÀNG TỐT để ép luồng khí bắt buộc phải đi qua lớp lọc), khi đó chúng ta sẽ tìm hiểu chọn lựa hiệu quả lọc. Chúng ta hay mua khẩu trang có chữ N95, và thật sự đây CHỈ LÀ KHẨU TRANG CÓ TÊN là N95, trong khi cái chúng ta CẦN mua lại là KHẨU TRANG ĐẠT CẤP ĐỘ N95 THEO TIÊU CHUẨN NIOSH (không phải mấy cái tiêu chuẩn ISO ...... gì đó nhé). Tính năng cần quan tâm. Đó là khả năng lọc, Có 2 tiêu chuẩn phân loại phổ biến của Mỹ là NIOSH (NIOSH có các mức độ lọc N90, N95, N99, N100 tương ứng với mức lọc 90, 95, 99, 99,97% hạt khí dung) , của tiêu chuẩn châu âu là EN 149. (có các mức lọc FFP 1(lọc 80%), FFP2 (lọc 94%) và FFP 3(lọc 99%). Cách nhận diện: dựa trên sự hiểu biết mơ hồ và của người dùng, các hãng sẽ mập mờ ghi N95 hoặc FFP 2, nhưng không ghi theo tiêu chuẩn gì, (bà con mình ba nhớp, ba nháng thấy N95, FFP2 , khoái quá mua luôn. Nhiều hãng sẽ có chiêu quảng cáo , ghi là có certifacate của mỹ, úc, châu âu gì đó, nhưng hãy chịu khó coi thực sự là certificate đó về cái gì, hầu hết các certificate đó chả ăn nhập gì cả. Rồi xem cái certifacate còn hạn hay hết hạn mấy năm rồi mà vẫn cứ khoe trên web. Như vậy, khi ghi N95, thì phải ghi rõ là ĐẠT CHUẨN N95 THEO TIÊU CHUẨN NIOSH. Hoặc ghi ĐẠT CẤP ĐỘ FFP2 THEO TIÊU CHUẨN EN 149. Mình nghĩ bấy nhiêu là đủ với người dân mình nhằm BẢO VỆ HIỆU QUẢ BẢN THÂN CÙNG GIA ĐÌNH KHỎI BỆNH TẬT VÀ ĐÁM LỌC LỪA QUANH TA. Để là người tiêu dùng sáng suốt, bạn phải là người tiêu dùng hiểu biết thật sự Muốn hiểu kỹ hơn, hãy đọc thêm tại https://www.cdc.gov/niosh/npptl/topics/respirators/disp_part/respsource1quest2.html và tại https://en.wikipedia.org/wiki/FFP_standards XIN BỔ SUNG vài Chiêu lừa: cần phát hiện nhanh chóng để khỏi mất công tìm hiểu sâu thêm, tốn thời gian. Nhìn thấy các thủ thuật trong quảng cáo, kinh doanh, lừa bịp, dụ dỗ này thì cho qua luôn 1. Không có chuyện Vi khuẩn, siêu vi tự nó bay thẳng vào đường hô hấp, VK, virus bắt buộc phải được vận chuyển trong các hạt chất lỏng (giọt bắn, hạt khí dung), còn xui xẻo con nào tự bay thì thua, cách gì mà lọc được nó ?, virus còn chui lọt vào trong tế bào, mà hỏi các bác, có ai cầm cái kính lúp mà nhìn thấy tế bào không. Vậy mà có hãng dám vỗ ngực nói mask đó trực tiếp lọc được con virus bay tự do (xạo thấy ghê). 2. Mask diệt siêu vi: cho đến hãng cực kỳ danh tiếng trên thế giới xem là chuẩn mực trong thế giới mask nhu 3M còn không dám nêu lên tính năng diệt khuẩn của Mask. VN mình có hãng dám khoe diệt khuẩn đó, các bác có tin dùng hãng này không. Xin lỗi trước là bận quá, ít khi vô, vậy ai cần hỏi thì gọi trực tiếp nhé Xin chia sẻ. Bs NGUYỄN PHƯƠNG
Thank Dr Phương ! Khẩu trang là cần thiết nhưng chưa đủ. Một khâu nữa rất quan trọng nhưng k được quan tâm đầy đủ là sát khuẩn tay. Xin tham khảo clip này để bảo vệ mình : https://share.icloud.com/photos/0B990Ygbz5oUDZ8eDaKwNlu9g#Home
