Hãy trả lại tên tác giả cho cầu Long Biên lịch sử!

Năm 2000, nhân dịp kỷ niệm 990 năm Thăng Long-Hà Nội, rất nhiều báo chí viết về Hà Nội đã đề cập đến cầu Long Biên. Không rõ từ nguồn tư liệu nào mà hầu hết các bài báo viết về cây cầu này đều cho rằng Gustave Eiffel là tác giả của cầu.

Sau hai bài viết của Lê Huy Tuấn và Vũ Văn Thuyên ở Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I (LTQG I) đăng trên báo Người Hà Nội và Tạp chí Xưa và Nay vào đầu năm 2008 (1), lần đầu tiên, người đọc đã biết Daydé-Pillié là người thiết kế và thi công công trình cầu Long Biên lịch sử. Mặc dù vậy, trong chương trình “Đường lên đỉnh Olympia” của VTV3 phát ngày 10-6-2001 vẫn có một câu hỏi về Gustave Eiffel ở dữ kiện thứ hai để học sinh đoán và người dẫn chương trình lại nói “Gustave Eiffel là người thiết kế và xây dựng cầu Long Biên”.

Tiến gần đến lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội, nhân sự kiện văn hoá “Ký ức cầu Long Biên” (2), một số bài viết về cây cầu nổi tiếng này đã được đăng trên các báo điện tử như Dantri.com.vn của TW Hội Khuyến học Việt Nam (ngày 13-7-2008) hay Giađinh.net.vn của báo Gia đình & Xã hội (ngày 18-7-2008). Ngoài nhầm lẫn trong việc cho rằng Gustave Eiffel là người thiết kế cầu Long Biên, các tác giả còn đưa ra những thông tin chưa chính xác về ngày khởi công, ngày khánh thành cũng như tổng giá trị xây dựng cầu.

Tháng 10-2008, trong một lần phát sóng chương trình “Ai là triệu phú” của VTV3, người chơi đã không trả lời được câu hỏi “Ai là tác giả cầu Long Biên”. Trả lời thay cho người chơi, người dẫn chương trình cũng vẫn phạm vào những nhầm lẫn kể trên. Nhầm lẫn này thật đáng tiếc vì trong chương trình Khoa giáo của VTV2 phát sóng vào tháng 5-2006, tài liệu lưu trữ về cầu Long Biên đã được khai thác, sử dụng trong phim và cầu Long Biên đã được ghi hình cùng bảng kim loại khắc thời gian khởi công, thời gian hoàn thành và tên tác giả ở ngay trên đầu cầu phía Hà Nội (1899-1902 - Daydé & Pillé-Paris).

Gần đây nhất, trong mục “Hướng tới ngàn năm Thăng Long” của báo Người Hà Nội cuối tuần (số 49 ngày 4-12-2008) thuộc Hội liên hiệp văn học nghệ thuật Hà Nội, trả lời câu hỏi của bạn Hải Hà (xã Hải Bối, huyện Đông Anh) về cầu Long Biên, một nhà Hà Nội học cũng vẫn đưa ra những thông tin sai lệch về nguồn gốc cây cầu nổi tiếng này.

Sự nhầm lẫn có tính “kế thừa” trên đây đã dẫn tới một kết quả không chờ đợi là hầu như tất cả người Việt Nam đều được cung cấp thông tin sai lệch về cầu Long Biên. Sự nhầm lẫn đáng tiếc này còn dẫn tới một sai lầm khác mang tính toàn cầu. Đó là việc trang web của Bách khoa toàn thư mở Wikipedia(3) đã cập nhật những thông tin sai lệch về cầu Long Biên, cây cầu đã trở thành huyền thoại của đất nước Việt Nam trong lịch sử chống chiến tranh phá hoại bằng không quân của đế quốc Mỹ những năm 1965-1972.

Để khắc phục tình trạng không đáng có này, chúng tôi xin được công bố một lần nữa một số thông tin từ tài liệu lưu trữ của Trung tâm LTQG I về nguồn gốc của cầu Long Biên lịch sử.

1. Mục đích xây dựng.

Những năm 1890 là những năm thực dân Pháp đang tiến hành chương trình khai thác thuộc địa lần thứ nhất ở Việt Nam. Vì thế, việc xây dựng cơ sở hạ tầng như đường sắt, đường bộ, đường sông, bến cảng... cần thiết cho công cuộc khai thác thuộc địa đã được chính quyền thuộc địa chú trọng đầu tư.


Ảnh chụp bảng kim loại khắc thời gian khởi công, thời gian hoàn thành và tên tác giả ở trên đầu cầu phía Hà Nội.

Trên địa bàn Hà Nội, tuyến đường sắt lớn nhất và quan trọng nhất được xây dựng trong giai đoạn này là tuyến từ Hà Nội đi Phủ Lạng Thương (biên giới Việt-Trung) đã được tổ chức đấu thầu vào năm 1896. Trong khuôn khổ của công trình này, vị trí của ga Hà Nội và việc nghiên cứu để xây dựng các cầu lớn bằng thép cho đường sắt rộng 1 mét dọc theo tuyến đường này, đặc biệt là cây cầu lớn bắc qua sông Hồng cũng được chính quyền thuộc địa quan tâm ngay từ năm 1896.

Ngoài mục đích phục vụ chương trình khai thác thuộc địa lần thứ nhất, việc xây dựng cơ sở hạ tầng kể trên còn nhằm phục vụ đàn áp các phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp của người dân Bắc Kỳ nữa.

2. Quá trình đấu thầu.

Ban đầu, ý tưởng xây một cây cầu lớn bằng thép bắc qua sông Hồng, con sông cái hung dữ ở xứ Bắc Kỳ của Toàn quyền Paul Doumer không những đã gây nên nhiều tranh cãi trong giới quan chức người Pháp và người bản xứ mà còn không nhận được sự đồng tình ủng hộ của cả giới thương mại Bắc Kỳ. Mặc dù vậy, trước những lợi ích mà nó sẽ đưa lại trong tương lai, ngày 4-6-1897, chính quyền thuộc địa đã quyết định chính thức hoá ý tưởng đó bằng một dự án lớn. Và 5 tháng sau (11-1897), các thủ tục đấu thầu đã được tiến hành.

Có 6 công ty xin tham gia đấu thầu công trình xây cầu, đó là:

1. Société de Levallois Perret;

2. Compagnie Baudet-Daunon;

3. Société du Creusot;

4.Société des Ponts et Travaux en fer;

5. Compagnie de Fives-Lille;

6. Société Daydé & Pillé (4).

Trong số 6 nhà thầu kể trên, chỉ có 2 nhà thầu là Société de Levallois Perret và Société Daydé & Pillé là đưa ra được 2 dự án (được gọi là dự án A và B), các nhà thầu còn lại, mỗi nhà thầu chỉ đưa ra được một dự án.

Để xét duyệt 8 dự án này, Toàn quyền Đông Dương đã ra Nghị định ngày 7-11-1897 thành lập một Hội đồng thẩm định gồm 6 thành viên, do Thống sứ Bắc Kỳ làm Chủ tịch. Ngày 15-12-1897 đã diễn ra cuộc đấu thầu và để đánh giá được những ưu điểm cũng như nhược điểm về kỹ thuật của các dự án, Hội đồng thẩm định đã thành lập một Tiểu ban Kỹ thuật, gồm 4 trong số 6 thành viên của Hội đồng Thẩm định.

Tiểu ban Kỹ thuật của Hội đồng thẩm định các dự án tham gia đấu thầu công trình cầu bắc qua sông Hồng đã làm việc trong 15 ngày cuối tháng 12-1897. Họ đã cân nhắc, so sánh mọi chi tiết của các dự án, từ các chi tiết kỹ thuật đến vấn đề giá cả. Những báo cáo của Tiểu ban Kỹ thuật của Hội đồng thẩm định các dự án tham gia đấu thầu hiện còn được lưu trữ tại Trung tâm LTQG I cho thấy hầu hết các công ty đều đưa ra chào hàng với giá cao và một thiết kế cầu theo kiểu thẳng, đơn điệu. Chỉ có 2 công ty đưa ra chào giá thấp hơn là dự án A của Công ty Levallois Perret với 5.387.540 frs và dự án B của Công ty Daydé & Pillé với 5.390.794 frs.

Sau khi phân tích mọi yếu tố kỹ thuật do các dự án nêu ra, Tiểu ban này đã đi sâu nhận xét, so sánh giữa 4 dự án của hai Công ty Levallois Perret và Daydé & Pillé và cuối cùng đã kết luận rằng toàn bộ công trình mà dự án B của Daydé & Pillé đề xuất là “rất thoả mãn” (très satisfaisant). Chính vì vậy, mặc dù dự án của Daydé & Pillé có giá cao hơn của Levallois Perret là 3.253 frs 40 nhưng cuối cùng, ngày 30-12-1897, Tiểu ban Kỹ thuật của Hội đồng xét thầu đã quyết định đề nghị Toàn quyền Đông Dương chọn dự án của Daydé & Pillé, mặc dù có thư kháng nghị của Công ty Levallois Perret. Tuy nhiên, theo đề nghị của Tiểu ban, Công ty Daydé & Pillé phải sửa đổi một vài chi tiết kỹ thuật. Ngoài ra báo cáo của Tiểu ban Kỹ thuật còn nêu rõ rằng “đây là cây cầu mà hệ thống kim loại được sử dụng mang nét độc đáo và mới cần phải tính đến việc xây dựng nó ở Hà Nội” (5). Trên thực tế, đây là cây cầu thiết kế theo kiểu cầu có rầm chìa được Công ty Daydé & Pillé áp dụng lần đầu tiên cho cây cầu ở Tolbiac (Paris), trên tuyến đường sắt Paris-Orléans (6).

Ngày 3-1-1898, Thống sứ Bắc Kỳ đã báo cáo kết quả xét thầu của Hội đồng thẩm định các dự án xây cầu bắc qua sông Hồng và đề nghị Toàn quyền chuẩn y kết luận của Tiểu ban Kỹ thuật là chọn Công ty Daydé & Pillé làm nhà thầu chính thức. Báo cáo của Thống sứ Bắc Kỳ cũng nhắc lại kết luận của Tiểu ban Kỹ thuật rằng, cây cầu do Công ty Daydé & Pillé thiết kế sẽ là một cây cầu chắc chắn, trang nhã hơn của Levallois Perret và số tiền 3.253 frs 40 là một khoản chênh lệch quá nhỏ để hy sinh cho một sự tiết kiệm không đáng kể so với lợi ích kỹ thuật của dự án Daydé & Pillé mang lại.

Theo đề nghị của Hội đồng xét thầu, ngày 27-1-1898, Toàn quyền Đông Dương đã ra Nghị định chọn Công ty Daydé & Pillé (7) làm nhà thầu chính thức với số tiền cho phép chi là 5.900.000 frs (sau khi đã sửa đổi thêm một số chi tiết kỹ thuật) (8).

3. Quá trình xây dựng và thời gian hoàn thành.

Sau khi đã trúng thầu, ngày 12-8-1898, Công ty Daydé & Pillé đã uỷ nhiệm cho kỹ sư Saint Fort Mortier làm chỉ huy công trình xây dựng cầu và làm đại diện chính thức của Công ty tại Bắc Kỳ. Và ngày 12-9-1898, vào lúc 4 giờ chiều, viên đá đầu tiên của công trình xây dựng cây cầu lớn bắc qua sông Hồng đã được đặt tại một địa điểm bên bờ sông, trước sự chứng kiến của gần 50 quan chức người Pháp. Để chào đón sự kiện trọng đại này, từ ngày 11 đến ngày 14-9, chính quyền thuộc địa đã tổ chức nhiều cuộc vui chơi xung quanh Hồ Hoàn Kiếm, với một khoản chi phí là 20.000 đồng (9).


Bản vẽ thiết kế cầu Long Biên lưu tại Trung tâm LTQG I.

Để đối phó với sự hung dữ của con sông Cái, Daydé & Pillé đã phải tổ chức công trường của mình một cách đặc biệt. Trong suốt mùa lũ xẩy ra từ tháng sáu đến tháng mười hàng năm, khi mức nước sông thường xuyên lên cao tới 8 mét với dòng chẩy 4 mét một giây, công trường hoàn toàn không hoạt động. Và vì thế, công nhân phải làm việc hết sức khẩn trương trong một khoảng thời gian nhất định, ngoài mùa lũ. Không gặp phải khó khăn lớn về tài chính, lại tổ chức công việc tốt nên Daydé & Pillé đã hoàn thành công trình của mình trong một khoảng thời gian gần 3 năm, mặc dù thời hạn quy định dành cho nó là 5 năm (10).

Ngày 28-2-1902, vào lúc 8 giờ 30 phút, chuyến tầu đầu tiên khởi hành từ ga Hà Nội đưa vua Thành Thái và Toàn quyền Đông Dương Paul Doumer cùng đoàn tùy tùng tới đầu cầu để làm lễ khánh thành, trước sự chứng kiến của hàng nghìn người dân bản xứ. Tại buổi lễ này, cây cầu lớn nhất Đông Dương đã được mang tên người đã khai sinh ra nó, Toàn quyền Paul Doumer. Sau ngày Hà Nội được giải phóng, cầu được đổi tên thành cầu Long Biên.

Cùng với việc khánh thành cầu, bằng Nghị định số 953 ngày 28-3-1902, Toàn quyền Đông Dương đã chính thức cho phép tuyến đường sắt từ Hà Nội đi biên giới Việt-Trung, đoạn Hà Nội-Gia Lâm được đưa vào khai thác từ ngày 8-4-1902 và cũng vào ngày này, bến phà đường sông của Hà Nội đã bị xoá bỏ (11). Và cũng từ thời gian này, nhu cầu đi lại, thông thương của dân chúng đã không còn gặp khó khăn khi phải vượt qua sông Hồng trong mùa mưa lũ nữa.

4. Tổng chi phí.

Trong quá trình xây dựng cầu, Công ty Daydé & Pillé đã phải huy động đến hơn 3.000 công nhân người bản xứ và một đội ngũ khoảng 40 giám đốc, kỹ sư, chuyên gia và đốc công người Pháp để điều hành công việc. Và để đảm bảo chất lượng của công trình, Công ty Daydé & Pillé đã sử dụng khoảng hơn 30.000 mét khối đá và 6.000 tấn kim loại, trong đó thép cán là 5.600 tấn, sắt và thép đã rèn là 165 tấn, gang là 137 tấn, thép đúc là 5 tấn và chì là 7 tấn (12). Tổng số tiền chi phí cho công trình này là 6.200.000 frs (13), so với số tiền dự trù ban đầu, con số này chỉ vượt quá 300.000 frs, một con số rất khiêm tốn đối với một công trình đồ sộ như công trình xây dựng cây cầu lớn nhất Đông Dương này.

5. Ai là tác giả đích thực?

Vì sao cho đến tận thời điểm này, khi mà ngày đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội đang tới rất gần, một số báo (trong đó có cả báo hình và báo điện tử) đều cho rằng “Gustave Eiffel là người thiết kế và xây dựng cầu Long Biên” ? Đó là vì chúng ta chưa có thói quen tra cứu tài liệu gốc mỗi khi cần công bố một sự kiện nào đó đã diễn ra trong lịch sử. Phải chăng cách khai thác, công bố thông tin của một số báo ít lâu nay còn có đôi lúc thiếu thận trọng, thiếu xác minh khoa học ?



Dấu và chữ ký của Daydé & Pillé trên bản vẽ thiết kế cầu Long Biên lưu tại Trung tâm LTQG I.

Những tài liệu còn được lưu trữ tại Trung tâm LTQG I (hồ sơ đấu thầu, nghị định của Toàn quyền Đông Dương chọn Công ty Daydé & Pillé làm nhà thầu chính thức và nhất là các bản thiết kế cầu đều có chữ ký của Daydé & Pillé) cho phép khẳng định rằng Daydé & Pillé chính là người thiết kế và xây dựng cầu Doumer trước kia và là cầu Long Biên ngày nay.

Cũng theo tài liệu lưu trữ, Société de Levallois Perret là một trong sáu công ty tham gia đấu thầu xây dựng cầu Doumer, một trong hai công ty có hai phương án được Tiểu ban Kỹ thuật lựa chọn và là công ty đã từng gửi thư kháng nghị đến Hội đồng thẩm định các dự án tham gia đấu thầu khi Daydé & Pillé được chọn làm nhà thầu chính thức chính là một công ty xây dựng của Gustave Eiffel đang hoạt động ở Đông Dương vào thời điểm đó (14). Gustave Eiffel đã để lại một kỳ quan cho thế giới, đó là ngọn tháp mang tên ông - tháp Eiffel - biểu tượng của thành phố Paris, thủ đô của nước Pháp. Gustave Eiffel không phải là tác giả của cầu Long Biên nhưng không phải vì thế mà cầu Long Biên mất đi vẻ đẹp và vai trò lịch sử của nó.

Cùng với những phương tiện giao thông đường sắt khác ở Hà Nội thời kỳ cận đại, cầu Long Biên đã đóng góp vai trò quyết định vào việc làm cho Hà Nội trở thành “trung tâm đường sắt quan trọng nhất của Bắc Kỳ và của toàn Đông Dương...” (15). Cầu Long Biên đã chứng kiến những người lính viễn chinh Pháp cuối cùng rút khỏi Hà Nội ngày 10-10-1954. Và cầu Long Biên đã cùng người dân Thủ đô kiên cường, vững vàng trong những năm tháng chống chiến tranh phá hoại bằng không quân của đế quốc Mỹ. Cầu Long Biên đã thực sự trở thành nhân chứng lịch sử, dấu tích văn hoá lịch sử và biểu tượng văn hóa quen thuộc của thủ đô Hà Nội. Tôn trọng sự thật lịch sử, trả lại tên tác giả cho cầu Long Biên chính là một việc làm thiết thực để kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội./.

TS. Đào Thị Diến
Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I.

Chú thích:

1.Lê Huy Tuấn: Những điều mới biết qua nhịp cầu Long Biên lịch sử (báo Người Hà Nội, số 1-2-3 ngày 1-1-2001, tr. 32) và Vũ Văn Thuyên: Ai là tác giả thiết kế cầu Long Biên ? (tạp chí Xưa và Nay, số 97 năm 2001, tr. 37-39).

2. Khai mạc ngày 12-7-2008 tại ngôi nhà nghệ thuật số 31A , Văn Miếu, Ba Đình, Hà Nội.

3. Wikipedia là một bách khoa toàn thư nội dung mở bằng nhiều ngôn ngữ trên Internet trực thuộc Quỹ Hỗ trợ Wikimedia, một tổ chức bất vụ lợi đã đăng ký tại tiểu bang Florida, Hoa Kỳ.

4. Phông Phủ Thống sứ Bắc Kỳ (Fonds de la Résidence supérieure au Tonkin-RST), hồ sơ: 6532.

5. RST, hồ sơ: 6532.

6. A. Raquez: Le pont Doumer, Revue Indo-Chinois, n°180, 31mars 1902, p. 275-280.

7. Công ty Daydé & Pillé được thành lập ngày 31-12-1885 tại Créteil (Pháp) và đăng ký hoạt động kinh doanh ngày 23-1-1886, đã từng đoạt giải thưởng lớn trong Hội chợ thế giới ở Paris năm 1889, có trụ sở chính đặt tại Creil (Oise), văn phòng đặt tại 29 rue de Chateaudun (Paris).

8. Journal officiel de l'Indochine, 1898, số 10 và 11 ngày 3 và 7-2-1898, tr.115.

9. RST, hồ sơ: 80464.

10. Công trình xây dựng cầu bắc qua sông Hồng được Công ty Daydé & Pillé thực sự khởi công vào tháng 3 năm 1899 và chính thức hoàn thành vào tháng 2 năm 1902.

11. RST, hồ sơ: 7861.

12. A. Raquez: Le pont Doumer, tài liệu đã dẫn.

13. Arrêté du 13 mars 1902 du Gouverneur général de l’Indochine Paul Doumer fixant à nouveau le montant des dépenses autorisées pour les travaux de construction du pont sur le Fleuve Rouge à Hanoï. Journal officiel de l'Indochine, số 27 ngày 3-4 -1902, tr. 282.

14. Eiffel thành lập công ty riêng với tên gọi ban đầu là Gustave Eiffel (từ năm 1858 đến 1893), sau đổi thành Công ty xây dựng Levalois-Perret (từ 1893-1937) và cuối cùng đổi thành Công ty Anciens Etablissements Eiffel (từ năm 1937 trở đi). Công ty này cũng đã tham gia xây dựng một số cây cầu ở Việt Nam như cầu Hạ Lý ở Hải Phòng, cầu Bến Lức ở Thành phố Hồ Chí Minh và một cầu đường sắt ở Huế.

15. Pierre Gourou: Le Tonkin, Exposition coloniale internationale, Paris, 1937, tr. 320.

 

Cảm ơn bác DDT. Từ nhỏ em có được nghe truyền khẩu là do ông Ép phen làm cái cầu Đu me, vẫn tin là như vậy đến khi đọc thông tin ngày.

 

Cầu Long Biên - một mảnh hồn Hà Nội

Cây cầu trăm năm tuổi từ lâu đã thành nơi du khách đến ghi lại nhịp sống Hà Nội, nơi những đôi bạn làm quen nhau những buổi học về, và được bao lớp người tuổi ”tri thiên mệnh” giữ gìn trong cuốn phim ký ức.

Vào mùa mưa, nước sông Hồng có thể dâng cao thêm 8 m. Hơn 100 năm trước, vào tháng 9/1898, Toàn quyền Đông Dương làm lễ khởi công một cây cầu vắt ngang dòng sông Mẹ, và cầu được đặt tên là Paul Doumer. Nhưng người Hà Nội vẫn gọi là cầu Long Biên hay cầu sông Cái.

Thay cho những công nhân Trung Quốc được tuyển trước đó, bằng sự khéo léo, tinh nhanh, năng động, chính những người thợ Việt Nam đã lắp ráp các cấu kiện kim khí, tán đinh chốt, sử dụng cần cẩu... dưới sự hướng dẫn của các kỹ sư người Pháp. Cầu xây đúng vị trí mà chiếc tàu của thực dân Pháp nổ súng bắn vào Ô Quan Chưởng và Cửa Bắc mở đầu cuộc xâm lược Việt Nam khi xưa.

Cầu sông Cái gồm 20 bệ trụ xây và mố, với chiều sâu 30 m và cao 13,5 m tính mức nước thấp nhất. Phía hữu ngạn có cầu vòm dài 800 m, toàn thân cầu là 2.500 m. Nét độc đáo nhất của cây cầu là đường bộ hai bên, đường sắt ở giữa lối đi bên trái.

Tháng 2/1902 khánh thành cầu, cũng là nối liền con đường Hà Nội, Hải Phòng và đặt khúc đường sắt đầu tiên của đường sắt xuyên Đông Dương. Khi ấy, Long Biên là một trong bốn cây cầu lớn nhất thế giới, nổi bật nhất ở Viễn Đông. Nhưng, cũng như đa số cơ sở hạ tầng mà thực dân Pháp xây dựng ở Việt Nam, cây cầu chủ yếu phục vụ cho mục đích khai thác, bóc lột tài nguyên và nhân công Việt Nam đưa về chính quốc.

Cầu Long Biên gắn liền với lịch sử hai cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc, và chứng kiến sự chuyển mình đi lên của đất nước từ khi thống nhất. Nó là một phần của thủ đô Hà Nội, vì thế mọi biến cố có tầm vóc quốc gia xảy ra tại Hà Nội đều có sự chứng kiến và tham gia của cây cầu. Năm 1945, Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập tại quảng trường Ba Đình, bao người dân ngoại ô đã đi qua cây cầu Long Biên để nghe Bác hỏi ân cần ”Tôi nói đồng bào nghe rõ không?”.

Kháng chiến chống Mỹ, xe tăng, súng đạn rầm rập qua cầu theo bộ đội chi viện cho miền Nam. Kỷ niệm 21 năm ngày thủ đô được giải phóng, cầu cũng chứng kiến niềm vui độc lập, tự do, hạnh phúc trên khuôn mặt hân hoan của người Hà Nội: giải phóng miền Nam.

Có nhà nghiên cứu đã thống kê, trong hơn hai triệu tấn bom đạn mà đế quốc Mỹ trút xuống đất nước Việt Nam, hơn một nửa là trút xuống cầu đường. Cầu Long Biên bị oanh tạc bằng bom và tên lửa có điều khiển. Hai lần cầu gãy xuống lòng sông nhưng nhân dân Hà Nội vẫn nối lại cho xe qua mỗi đêm, ban ngày lại dỡ ra che mắt địch. Dấu tích ngày nay là cầu đã mất đi một đoạn vảy rồng. Và dòng sông Mẹ lại chứa đựng bao nhiêu sắt thép, bom đạn.

Cầu Long Biên bắc ngang bãi giữa. Những cư dân của làng Trung Hà trên bãi kể, những năm chiến tranh, bãi giữa có 6 ụ pháo cao xạ bảo vệ cầu và nhà máy điện Yên Phụ. Trên nóc cầu còn lại nhiều thanh sắt, dấu tích những điểm trực chiến của bộ đội. Hứng chịu bao bom đạn mà cầu vẫn tồn tại như minh chứng cho sự anh dũng, trí tuệ của người Hà Nội trong kháng chiến chống Mỹ.

Hoà bình, thống nhất đất nước, Long Biên là cây cầu cho xe cộ và người đi bộ vào ra nội thành. Mỗi ngày có hơn 3.000 chuyến tàu xe, hơn 15.000 lượt người qua lại. Vài trụ cầu lại có ngọn đèn điện đỏ. Mặt cầu được sửa chữa nhỏ thường xuyên.

Nhìn sông Hồng mới thấy cái táo bạo của thiếu nữ xưa khi mơ ”bắc cầu dải yếm”. Gió sông Hồng cũng không đủ để các cô gái phải ”về nhà dối mẹ” khi bị rơi nón xuống sông. Những ngày 2/9, đám trẻ con ngoại thành đầu trần chân đất, dắt nhau đi bộ qua cầu sang thăm Lăng Bác. Ai cũng háo hức quên đi bàn chân mỏi, để tối về trong những buổi sinh hoạt lại say sưa hát ”đêm qua em mơ gặp Bác Hồ...”.

Cầu Chương Dương và Thăng Long được xây dựng, ô tô, xe máy không đi qua cầu Long Biên nữa. Cầu không phải tải nặng mỗi ngày nhưng đã mòn mỏi lắm. Thời gian dội màu bàng bạc lên sắt thép. Mặt bê tông gồ ghề nứt nẻ. Mỗi chuyến tàu qua, cầu lại run lên.

Cầu vẫn là bạn của mọi người dân ngoại thành. Mỗi sáng, từng đoàn xe thồ than, rau xanh, cây cảnh... vào nội thành. Công nhân, viên chức qua đây để đến cơ quan, nhà máy. Các bạn học sinh, sinh viên đến trường. Ngược đường là những người đi chợ hoa quả Long Biên. Gió sông thổi qua cầu, thổi đi những giọt mồ hôi mặn mòi vất vả. Buổi tối, từng tốp học sinh đợi nhau về. Họ cười nói ríu rít. Những xe than, sọt thồ rỗng không lại thanh thản qua cầu. Từ sáng đến tối, cầu luôn nhộn nhịp như thế. Đèn cao áp mắc sáng trên cầu.

Để rồi sáng sáng, các cụ trong nội thành qua cầu, đi bộ xuống bãi giữa tập thể dục, tận hưởng không khí trong lành nguyên sơ của bãi ngô mùa phun râu, hay dầu bạc hà chập chờn trong gió sớm. Người từ bãi lên cầu bán bí đỏ, cà chua, khoai, lạc, đỗ... Vài bà cụ Gia Lâm cắp thúng hoa thiên lý xanh ngọt ngào qua cầu đi rao trong phố cổ...

Cầu Long Biên... Bao du khách đến ghi lại nhịp sống trên cây cầu cổ. Bao đôi bạn quen nhau mỗi buổi học về, bao lớp người tuổi ”tri thiên mệnh” giữ hình ảnh cầu trong cuốn phim ký ức. Cứ như vậy, hiền lành và chở che, hơn thế kỷ trung thành nối nhịp sống đôi bờ, cầu Long Biên vẫn góp sức vào cuộc sống của người dân Hà Nội hôm nay.

Theo VOV News

 

Cầu Long Biên - ai là tác giả thiết kế ?

Từ năm 2002, kỷ niệm cầu Long Biên 100 tuổi, nhiều tác giả viết về cây cầu này. Phần đông thống nhất khởi công năm 1818, hoàn thành 1902, vì trên mố cầu còn biển khắc chữ 1899 - 1902 DAYDÉ & PILLÉ - PARIS. Tuy nhiên vẫn có đôi điều.

Theo bà Nguyễn Nga, Giám đốc ngôi nhà nghệ thuật (31A Văn Miếu) chủ dự án Lễ hội ký ức cầu Long Biên, thì cầu 105 tuổi (2008 - 1903) là theo tài liệu của Wikipelon (Mỹ): “Cầu được xây từ năm 1903(!) do KTS Pháp Gustave Eiffel…”.

Chi tiết không khớp nhau là năm khởi công, năm hoàn thành, người bảo 105 tuổi, người bảo 106 tuổi.

Điều này cũng dễ hiểu: “Ví như tính khởi công là ngày làm lễ khởi công hay từ ngày chính thức làm móng, tính ngày hoàn thành là ngày thông xe kỹ thuật hay ngày khánh thành (toàn quyền Paul Doumer và Hoàng đế Thành Thái chủ trì).

Trên báo Văn nghệ số 35 (30/8/2008), dẫn tài liệu của Cục Lưu trữ Quốc gia. Ngô Ngọc Liên viết: “Tác giả thiết kế và xây dựng cầu Long Biên chính là 2 KTS Daydé và Pillé” (có khắc tên ở đầu cầu).

Tài liệu lịch sử trích từ các văn bản lưu trữ là có giá trị chính xác nhất. Tác giả Ngô Ngọc Liên (Văn nghệ số 35-30/8/2008) trích từ “Tài liệu lưu trữ gồm 15 hộp và 58 tập hồ sơ bằng tiếng Pháp”, là độ tin cậy nhiều.

Theo tài liệu gốc này thì lễ khởi công vào ngày 12/9/1898, ngày 3/2/1902 cầu được hợp long, ngày 28/2/1902 cắt băng khánh thành, ngày 28/3/1902 cầu được đưa vào khai thác.

Ngô Ngọc Liên dẫn bài viết của Vũ Văn Thuyên (Tạp chí Xưa và Nay số 97/2000) và cho rằng tác giả thiết kế cầu Long Biên là 2 KTS Daydé và Pillé. Về điều này xin được phép trình bày đôi điều suy nghĩ của tôi.

1. Cty trúng thầu “thi công” hay tổng thầu cả phần thiết kế (lệ thường là có thể tổng thầu, có thể chỉ thầu thi công), cần tra cứu thêm cho rõ, nhưng nếu vội cho Daylé và Pillé trúng thầu thi công đương nhiên là tác giả thiết kế thì không thuyết phục.

2. Thời Phục Hưng (khoảng thế kỷ XV-XVI) Léona de Vincy là tài năng lớn. Ông là hoạ sĩ, KTS, kỹ sư. Cách đây vài trăm năm, khoa học, kỹ thuật còn chưa phát triển. Có những tài năng lớn trên nhiều lĩnh vực. Cuối thế kỷ XIX, kỹ thuật đã có những thay đổi lớn, kết cấu thép là lĩnh vực của kỹ sư giỏi về thép. KTS chỉ có thể thiết kế tạo dáng (đồng tác giả) là chính. Các công trình xây dựng thường có kỹ sư thiết kế kết cấu bên cạnh KTS. Không đủ độ tin cậy để nói Daylé và Pillé là KTS.

3. Trong kỹ thuật xây dựng, kết cấu cầu và thép (thường gọi công trình xây dựng) là 2 lĩnh vực khác nhau. Tháp Efeil và cầu Long Biên là hai công trình đỉnh cao thời kỳ ấy, thuộc hai phạm trù kỹ thuật.

Khó có thể một người tài năng lớn như vậy. KTS có thể tổng thầu cả thi công nhưng thường là nhà cửa, cây cầu lớn như vậy, tôi không tin là KTS dám nhận tổng thầu thiết kế và thi công.

Cần tra cứu thêm để chứng minh tác giả cầu Long Biên. Việc này mất công, và tất nhiên cũng tốn tiền, cần hơn là tâm huyết. Ngôi nhà nghệ thuật do bà Nguyễn Nga làm Giám đốc đứng ra lập đề án di sản ký ức cầu Long Biên. Với tài trợ của Nhà nước và các tổ chức khác thì chắc chắn sẽ thành công tìm được đích danh người vẽ kiểu. Lược dịch các hồ sơ lưu trữ bằng tiếng Pháp, tìm thêm ở lưu trữ Paris. Cần thiết lập hồ sơ để Bộ VHTT&DL cấp bằng di sản quốc gia, chứng tích chống Mỹ (xem báo Hà Nội mới ngày 3/11/2008 của Tổng công trình sư Nguyễn Cảnh Chất). Làm được việc này hồ sơ ký ức của cầu Long Biên sẽ thật hoàn chỉnh.

Ngô Huy Giao

 

Những công trình ở Việt Nam do KTS Gustave Eiffel thiết kế:
(trích từ trang web chính thức của Gustave Eiffel:
http://www.gustaveeiffel.com/Ses_ouvrages/asie.html
Trong số này KHÔNG CÓ cầu Dumer (Long Biên)

VIETNAM

1880
Ponts de Binh-Dien, Tan-An et Ben-Luc

1882
Pont des Messageries à Saigon
Ponts de Ong Nui, Rach Lang, Dong Nhyen

1884
Pont de Cholon

1886
Marché de Long Chau

1887
Marché de Coalanh
Puits filtrants, Saïgon
Passerelles sur le canal Bonnard, Cholon, et de Logonn
Ponts de Lang-Son et Binh Tay

1888
Marchés d'Omon et Trahuse
Halles des messageries fluviales de Saïgon

1889
Marchés de Tanan et Tan Qui Dong
Passerelle de Quoi Duo

1889-90
Ponts-levant à Tan-An et à Mytho

1891-93
Ponts de Rach Gia et de Long Xuyen

1892-94
4 Ponts de la route N°3 Cholon- Vaïco
2 ponts sur le Rach Cat et le Rach Can Tram

1893-95
Ponts sur le Rach Cat, le Rach Tra et le Rach Dong Trong

1895-96
Pont de Binh Dien

1896-97
Appontements de Charner et des Messageries, Saïgon

1897-98
Pont sur le canal de Thanh Da

 

Có tài liệu còn ghi rằng Gustave Eiffel là người thiết kế mái vòm (sắt) Nhà Bưu điện Sài gòn

"SAÏGON (HO CHI MINH-Ville) - BUU DIEN (la Poste centrale), ce bâtiment inauguré en 1891, est soutenu par une charpente métallique de G.EIFFEL."

http://fr.structurae.de/persons/data/in ... id=d000009

 

Sử Tây đã ghi thía này, kụ nào có account để vào đó cãi lại cái nhỉ ? :

http://vi.wikipedia.org/wiki/Gustave_Eiffel
Hic hic hic

Eiffel sinh tại Dijon (Pháp).Thời thơ ấu,Gustave Eiffel thường sống với bà ngoại.Năm 18 tuổi,ông về Paris để theo học đại học.Ban đầu ông có chí hướng theo đuổi môn hóa học nhưng sau đó vì một vài lý do gia đình ông chuyển sang vật liệu kim khí.Ông tốt nghiệp Trường Tổng Hợp Paris (Ecole Centrale des Arts et Manufactures de Paris) năm 1855.Năm 1863,ông cưới vợ là con nhà giàu ở Dijon.Trải qua phần lớn thời gian ở vùng Tây Nam nước Pháp, ông làm nghề thiết kế cầu cho xe lửa.Có thể cho rằng ông là người đi đầu trong kỹ thuật xây dựng bằng thép.Cầu Garabit,1882, là một trong những công trình nổi tiếng nhất thời đó.Năm 1886,ông xây Tượng Nữ thần Tự do.

Ông là người tổ chức thiết kế các công trình:

cầu Maria Pia trên sông Douro
cầu Garabit
cầu Long Biên tại Hà Nội
cầu Tràng Tiền tại Huế
mái vòm đài thiên văn Mont gros tại Nice
trạm xe lửa Pest ở Hungary
Tháp Eiffel
Tượng Nữ thần Tự do
Bưu Điện tại Sài Gòn
Cuối đời ông nghiên cứu về khí tượng học, điện báo vô tuyến và khí động lực học.

 

Đến đây em nhớ đến 1 câu truyện của Azit Nexin về các sử gia khi họ tranh luận tiểu sử của 1 nhà thơ qua câu "Tôi sinh ra không phải ngày hôm nay cũng không phải ngày hôm qua.."
Em chỉ quan tâm đến ta sẽ bảo tốn cây cầu thế nào cho hợp lý thôi. Còn mấy nhà thầu kia thì quan tâm làm gì. Hì hì

 

Cầu thì rõ là do bác Ép Phê thiết kế rùi, nhưng em ủng hộ giữ tên cầu là " Cầu Long Biên " , Con cháu Ôg Ép bên Pháp vẫn đang đòi đổi thành tên cụ cố nhà nó, hik nếu ta đồng ý thì em nghĩ rất nhiều công trình lịch sử ở ta phải đổi tến đấy :mrgreen:

 

Nhà này linh ta linh tinh, Ép gì thì cũng chỉ là nhà thầu. Họ thiết kế rồi lấy tiền cơ mà. Dân mình nai lưng ra nộp tô mà trả nợ. Cầu của ta thì lấy tên ta chứ, bác Zũng Ếch nhể?

 

Nó tính cho ta vay tìn để khôi phục nguyên trạng cây cầu nhưng phải đổi tên, kết quả các Pác nhà ta k chịu, nên giờ vẫn là Cầu Long Biên ( NHƯNG XUỐNG CẤP QUÁ RÙI )

 

Oái, nó cho ta vay chứ cho không đâu? Theo em ta tạm dừng giải ngân hơn 200 tỉ để sửa hầm cầu chui Văn Thánh 2 là thoải con gà mái ra bươi cầu Long Biên rồi. (Vì đằng nào thì sửa rồi Văn Thánh lại hỏng mừ).

 

Nhưng có sửa VT nó cũng vưỡn đỡ cho chúng iêm! . Để thấy ngán wa'! Thà chát cho tý xi măng cũng vưỡn yên tâm hơn! :lol:

 

Theo nguyên tắc, em tin vào trang chính thức của nhà Eiffel hơn, anh Thủy ơi!
http://www.gustaveeiffel.com/Ses_ouvrages/asie.html
Và trong số này KHÔNG THẤY CÓ cầu Dumer (Long Biên)! Chẳng lẽ, con cháu của Eiffel lại ...quên một công trình lớn như vậy của cha (ông) mình ?!?

 

(TBKTSG Online) - Để đẩy nhanh việc triển khai dự án cải tạo, khôi phục cầu Long Biên bằng vốn tài trợ của Pháp, Chính phủ vừa yêu cầu Bộ Giao thông Vận tải (GTVT) khẩn trương làm việc với Công ty Freyssinet (Pháp) về phương án cải tạo, khôi phục cầu Long Biên và báo cáo vào đầu tháng này.

Trước đó, Chính phủ Pháp đã hỗ trợ 958.450 euro để thực hiện nghiên cứu tiền khả thi dự án khôi phục cầu. Theo Bộ GTVT, hiện trên thế giới chỉ còn lại ba cây cầu được thiết kế hoàn toàn bằng sắt thép, trong đó có cầu Long Biên của Việt Nam, hai cây cầu còn lại nằm ở Chi Lê và Pháp.

Một lãnh đạo Bộ GTVT cho biết việc khôi phục cầu Long Biên hoàn toàn độc lập với dự án xây cầu Long Biên mới.

Theo kế hoạch phục hồi nguyên trạng cầu Long Biên, thì cây cầu xây dựng năm 1898, hoàn thành năm 1902, có 19 nhịp cầu với chiều dài trên 1.600 m sẽ được thay thế bằng những nhịp dầm có kết cấu và kiểu dáng như nguyên thủy. Phần lề bộ hành của cầu cũng được mở rộng từ 3 m lên 4,3 m, đảm bảo thông thoáng cho hai làn xe buýt, xe cơ giới chạy qua, kể cả tình huống thoát hiểm khi có sự cố.

Tuy nhiên, hiện một số chuyên gia giao thông vẫn quan ngại rằng việc khôi phục các mố trụ, dầm cầu cũ vẫn không đảm bảo chắc chắn cho 50-70 năm sau. Mặt khác, chỉ có thể kiểm tra, đánh giá mức độ bền vững của những phụ kiện lộ diện của cầu, còn phần chìm sâu trong đất dưới tác động của thời gian và bom đạn chiến tranh có tiếp tục sử dụng được hay không còn phải nghiên cứu tiếp.

Ngoài ra, trong quy hoạch phát triển giao thông Hà Nội sẽ xây dựng thêm một cây cầu mới dành cho tuyến đường sắt trên cao cũng bắc qua đoạn sông này, nằm trong cụm công trình đang hiện hữu gồm cầu Chương Dương, cầu Long Biên cũ nên phương án kiến trúc khôi phục lại vẻ đẹp của cầu Long Biên cũ là điều khá khó khăn.

http://www.chinhphu.vn/portal/page?_pag ... ema=PORTAL

 

Ôi,những tấm hình đen trắng bên cây cầu Long Biên lịch sử - thật có hồn !
Nhìn những cảnh vật,con người xung quanh nó thấy thật bồi hồi...
Tất cả họ chắc cũng...đều đã đi xa,rất xa chúng ta.
Cảm ơn những người đã post bài và ảnh trong Topic này!

 

Xin ngả mũ kính phục bác DTT !

Em là dân cầu đây mà cũng không có đủ tình yêu và lòng đam mê để có thể tìm được nhiều tài liệu như bác.

Em sẽ lưu lại tập tài liệu quý này ! biết đâu đấy có ngày sẽ có người thuê em thiết kế sửa chữa cái cầu Long Biên này ! tính em là thích nhặt nhạnh lắm.

Nhân chuyện nói về tài liệu : Thời gian qua em bận đến tối mặt tối mũi cũng để làm thiết kế sửa chữa một cái cầu lịch sử khác ở HN, mới xây xong năm 1985 mà bây giờ chả còn tí tài liệu nào ! lục trong kho bẩn bui mãi mới được có mấy trang hồ sơ hoàn công. Giá mà ...bác DTT có thì ...tốt biết bao.

Chúc bác vui và luôn yêu HN

 

To các bác.

Theo em biết cái bác Ét phen này không dính dáng gì đến cái cầu Long Biên của mình đâu ! bác này chỉ là người phát minh ra kiểu dàn thép rất hay, vượt khẩu độ lớn . Vì thế thế giới lấy tên ông để đặt cho loại dàn này.

Hehe

Chúc các bác vui

 

Em rất cảm phục bác dtt vì những tư liệu bác cung cấp. Có lẽ sắp tới để kỷ niệm 1000 năm Thăng Long, không biết các nhà sử học, các nhà xa hội học có biết điều này để điều chỉnh cho đúng với giá trị cũng như "trả lại tên cho em" hay không?

 

Trong 3 năm mà các nhà thầu xây dựng hoàn tất cầu Long Biên ở thời điểm đó thì đúng là quá tài, ngày nay cầu ở SG và HN tầm vóc nhỏ hơn cầu Long Biên nhiều mà xây dựng lâu ngang ngửa, có cái còn hơn, chưa kể lại mau hỏng, xe chạy đã hỏng, cầu Long Biên vì dính boom gãy mấy nhịp nên mới bệnh tí thôi

​

​

 

1 nhịp Long Biên

​

 

Ảnh chụp rất đẹp bác ơi. Em thích cái tí nắng còn sót lại trên mố cầu.
Bác có cái nào chụp dọc theo toàn bộ thân cầu qua sông kô?

 

Em ko chụp dọc theo thân cầu bác tai_trau ơi
Nhìn mấy cái thanh trụ đỡ cầu mỏng manh chợt nghĩ đến những chuyến tàu hỏa chầm chậm qua đây...
1 thiết kế sắt thép rất Eiffel

​

Em giả cổ 1 tấm cầu Long Biên ở trên

​

 

Em gửi tặng các bác thêm vài tấm hình cầu Long Biên mà anh bạn Google cho em:


Theo 1 số nguồn thông tin em tìm được thì Eiffel chính là người thiết kế cầu Long Biên còn Daydé & Pillé là công ty trúng thầu xây dựng, và công ty Daydé & Pillé lại là 1 công ty thành viên của Eiffel (hoặc có thể Eiffel là 1 cổ đông lớn).

Cái này thì các bác hỏi lại các cụ phụ lão ở HN sẽ biết: Quá nhiều xương máu của những người công nhân, lao động VN đổ xuống sông Hồng vì câu cầu này. Em sẽ tiếp tục tìm kiếm thông tin post lên để các bác tham khảo.
Em cũng rất yêu HN và cây cầu này các bác ạ!

Regards,
NCC