Có một đôi loa hay, đẹp để nghe nhạc hiend là vấn đề nan giải,đối với những người có kinh tế eo hẹp.Trên thị trường.Có những đôi loa đẹp,hoành tráng,kết cấu rất tốt,lại có thương hiệu và giá thành hợp lí.Nhưng âm thanh chưa thể được như mong muốn.Việc cải tạo,nâng cấp những đôi loa này,để nó có âm thanh hoàn hảo là việc rất đáng làm. Trong bài viết này.Tôi giới thiệu 1 trong những đôi loa như đã nói ở trên.Và đã được nâng cấp ra sao. Đôi loa Mỹ bas 40cm:CEWIN-VEGA S-2EE là 1 trong những đôi loa đó. Chủ nhân của đôi loa này là anh Giang.Nhà ở số 9 ngõ 12 Lương khánh Thiện –Hà nội. Đây là đôi loa 4 đường tiếng. Loa bass 40cm . 3loa đàng trước và 1 chiếc treble kèn ở đằng sau. Thùng loa thuộc loại có lỗ thông hơi.Anh Giang rất thích đôi loa này,vì nó đẹp,hoành tráng và sang trọng ,trong phòng nghe nhạc của Anh. Anh Giang dùng bộ giàn gồm: Đầu cd Sony cdp x77es.+ preampi & power luxman 5M21.và có thói quen ,điều chỉnh bộ giàn của Mình theo kiểu chạy thẳng.Không dùng đến âm sắc.Để cho ra thứ âm thanh chung thực nhất.Nghe hay rồi.Nhưng anh Giang chưa thỏa mãn. Anh Giang biết Tôi có đủ khả năng, để làm cho đôi loa của Anh hoàn thiện hơn.Anh Giang đến nhờ Tôi nâng cấp đôi loa của Anh. Tôi là người chuyên nghiên cứu,thiết kế ,chế tạo Loa và ampli.Tôi có đủ các công cụ chuyên nghiệp để thiết kế Loa: Với phần mềm thiết kế thùng loa ; phần mềm mô phỏng và thiết kế phân tần riêng.Đủ các máy móc hiện đại đo mọi thứ về loa. Tôi có dịch vụ đo mọi thông số về loa. Tôi có thể mô phỏng,chế tạo ra các củ loa bas để đáp ứng mọi yêu cầu bas của thùng loa.Hoặc chế ra các củ loa bas có thông số giống như các củ loa có thương hiệu mà các AUDIOPHILER ưa thích. NÂNG CẤP THÙNG LOA CEWIN-VEGA S-2EE. Việc đầu tiên là đo đáp tần của thùng loa: và kết quả Đáp tần của thùng loa chưa được bằng phẳng . Đoạn 6khz nhô lên đến 8db.phần treb bị sụt giảm mạnh ,từ 14khz trở lên. Giêng khoảng từ 300hz trở xuống.Do đo trong phòng bình thường như phòng nghe nhạc.Cho nên âm thanh bị nhiễu xạ và cộng hưởng phòng.không được chính xác như đo trong phòng đo chuyên nghiệp (Anechoic).Tuy nhiên vấn đề đó,không ảnh hưởng. Để khảo sát bas của thùng loa.Tôi có cách khác:Đo thể tích thùng loa,đo tham số ống thông hơi,đo cộng hưởng thùng loa,đo tham số củ loa bas.Mô phỏng trên phần mềm vi tính chuyên nghiệp. Phản ứng Bas thể hiện trong phần mềm là, khá phù hợp với kinh nghiệm nghe. Nghe thử loa s-2ee với điều kiện không nâng âm sắc: Với những đĩa nhạc nghèo bas thì âm thanh hơi thiếu bas cho những người thích nghe nhiều bas.Trung âm đầy,ấm.Nhưng thiên sáng ”trung âm tiến về phía trước”.Tiếng treb lên đầy đủ.Nhưng độ chi tiết chưa cao. Khảo sát cấu tạo thùng loa :s-2ee Tháo loa bas.Nhìn bên trong thùng loa Và đây là sơ đồ vẽ lại mạch phân tần Thùng loa khá chắc chắn.Được đóng bằng ván ép dầy 2,5cm.Bên ngoài dán gỗ lạng.trong có rằng để tăng độ vững chắc. 1 ống giấy dài thông suốt từ mặt trước đến mặt sau thùng loa.để làm hộp chứa loa trung 16cm. Trong ống, nhồi đầy chất rạ giảm rung, để chống cộng hưởng của loa trung. Cách làm này,mở rộng phản ứng của loa trung, về phía tần số thấp.Tăng độ ấm áp của trung âm,giảm tần số cộng hưởng của loa trung.Tần số cộng hưởng giảm.Dẫn đến đỉnh trở kháng dịch chuyển về phía tần số thấp.Giảm thiểu sự ảnh hưởng của đỉnh cộng hưởng đến mạch phân tần loa trung. NÂNG CẤP SAO ĐÂY VỚI THÙNG LOA NÀY? Thay dây dẫn,thay tụ? Đây là cách làm phổ biến.Cả ở nước ngoài người ta cũng làm như thế.Cái gọi là diy speaker. Hiệu quả của cách này,Nâng cấp lên 1%.(nâng cấp bằng “niềm tin”.chỉ có tai rơi mới phát hiện ra sự khác biệt).Thậm trí còn làm giảm chất lượng.Vì tụ trong bộ phân tần cũ vốn là tụ giấy phim xuất xứ từ Mỹ.Tụ mới thay vào,mang thương hiệu đắt tiền,có khi lại xuất xứ từ Trung quốc. Cách làm này phí công vô ích,không đáng làm.Kể cả chi rất nhiều tiền để mua tụ chất lượng cao. Tôi và anh Giang chủ nhân loa quyết định: Phải cải tạo triệt để: nâng thêm Bas;Thiết kế lại phân tần,đảm bảo đáp tuyến phẳng nhất . Viêc đầu tiên là đo thông số củ loa Bas.Nếu củ loa bas không đạt yêu cầu.phải cải tạo lại.Thậm trí thay củ nam châm,Cải tạo màng.chỉ giữ nguyên xương loa để đảm bảo giữ nguyên hình thức.Không can thiệp gì vào vỏ thùng. Tham số củ Loa bas cewin-vega s-2ee,đo được: Re=3,8om Fs=23,3hz Qts=0,22 Qms= 5,12 Qes=0,23 Le=2,8mH .Thể tích thùng loa đo,tính được 120L.tần số cộng hưởng thùng loa đo được 24 hz. Nạp các thông số vào phần mềm mô phỏng thùng loa: Củ loa bas dùng được(may quá,không phải xử lý) . Chỉ cần điều chỉnh lại cộng hưởng thùng loa,là cải thiện được bas. Đường phản ứng mầu đỏ là đường phản ứng bas của thùng loa nguyên thủy. Đường này mở rộng trầm quá mức.Tốt cho siêu trầm.Nếu tăng trầm ở ampli lên thì tiếng trầm rất tốt.nhưng chạy thẳng thì nghe hơi thiếu bas Nâng cộng hưởng thùng loa lên 35 Hz.Được phản ứng bas mầu vàng.Phản ứng này nâng bas ở 40Hz lên 3db,làm giảm phản ứng 20Hz xuống 6db. Tuy thu hẹp giải tần.Nhưng làm cho đáp tần thùng loa phẳng hơn.Tần số từ 40Hz đến 150 Hz là vô cùng quang trọng.Hầu hết tần số các nhạc cụ Bas nằm trong giải này.Có những thùng loa đắt tiền hàng vài trăm triệu.Tần số bas còn bị cắt cao hơn thùng này.Điều chỉnh bas.Được cái nọ phải hi sinh cái kia.Hi sinh là đúng.Đoạn tần số từ 20Hz đến 32Hz là đoạn ít có trong các đĩa nhạc và trong thùng loa này bị sụt giảm nhiều quá(>8db) cho nên không còn ý nghĩa. Điều chỉnh tần số cộng hưởng thùng loa là việc làm hết sức đơn giản.Chỉ việc thay đổi kích thức ống thoát trầm.Điều chỉnh phù hợp sẽ cho ta tiếng bas tốt nhất với thùng loa của mình.Phù hợp với ý thích nghe của mình. Điều chỉnh bas như ở trên coi như chấp nhận được.Và kết thúc ở đây. Công việc sau đây là:Làm phẳng đáp tần: Hạ phản ứng tần số của thùng loa ở 6Khz xuống,nâng cao độ nhậy từ 14Khz trở lên. Để làm được việc đó.Phải làm bộ phân tần mới.Bộ phân tần cũ không thể làm được việc đó. Việc trước tiên:Đo trở kháng,cảm kháng các cuộn dây của các củ loa.Việc sau quan trong hơn là ,đo đáp tuyến tần số các củ loa: Đáp ứng tần số các củ loa đo được: https://fbcdn-sphotos-b-a.akamaihd.net/hphotos-ak-xpa1/v/t1.0-9 /10676216_784502834960824_4447798453968739562_n.jpg?oh=55abffa29e89f522e40f2b9416515b50&oe=555BCFDE&__gda__=1430848614_bb7ab40504f0b603c4120d8ca25810e2 Trong hình: -Đường mầu xanh, là đáp ứng tần số loa bas.Đáp ứng này,có độ dốc từ 500hz .Bộ phân tần “zin”,cho đấu thẳng.Phương án này có thể chấp nhận được. -Đường mầu tím,là đáp ứng của loa trung.Độ nhậy loa trung thấp.Mở rộng về phía tần số thấp.Nhưng chỉ lên cao đến 3,5khz.Bộ phân tần “zin” dùng tụ 40uF nối tiếp với chiết áp 16 om.Cách làm này làm nhụt tiếng trung xuống nữa,nếu giảm chiết áp.Giảm chiết áp,tần số cắt loa trung giảm.Sau tần số cắt,đáp tuyến loa trung thực tế chỉ giảm đi trút ít.Mạch phân tần,thực chất chỉ là mạch bảo vệ loa trung.Giải tần từ 300Hz đến 1,2khz.Loa bas và loa trung,cùng làm việc.Âm thanh chồng lên nhau nhiều. Nếu tăng hết chiết áp.Theo lý thuyết.Tần số cắt loa trung là 950Hz.Tình hình có khá hơn.Nhưng thực tế Kết quả giải quyết vấn đề không như mong muốn. -Đường mầu đỏ là đáp ứng của loa treb.Được cái to mồm.Nhưng nhìn xấu quá.Đó là phản ứng điển hình của hầu hết các loa treb kèn.Nó không phẳng như một số loại treb khác.Mạch phân tần zin đơn giản như trên.không giải quyết được vấn đề. Căn cứ vào kết quả đo.Định tần số cắt:700hz và 3,5khz. Sau 20 phút.Phần mềm mô phỏng chuyên dụng đã mô phỏng xong mạch phân tần.20phút sau tiếp.Lắp dối xong mạch phân tần. Sở dĩ lắp nhanh là vì Tôi đã có sẵn rất nhiều các cuộn cảm và tụ điện.Bộ phân tần sơ bộ khi đo đã đưa ra được đáp tuyến tương đối bằng phẳng.Nếu cứ lắp như thế thì thùng loa đã được cải thiện vượt bậc. Nhưng bộ phân tần loa HIEND đòi hỏi rất cao:Cắt tần số chính xác giữa các củ loa .Đáp tuyến phẳng nhất có thể;Nâng độ nhậy loa treb từ 14khz trở lên. Một yêu cầu quan trọng nữa là:Trở kháng thùng loa theo tần số,không có chỗ nào bị nhụt dưới 4 om. Lưu ý: Trở kháng thùng loa theo tần số là yếu tố rất quan trọng khi thùng loa được kéo bằng các ampli yếu chạy đèn.Tôi thấy có những đôi loa bán mấy trăm triệu.Nhưng đường trở kháng có chỗ nhụt xuống quá 60% so với trở kháng danh định của thùng loa.Vào trang web stereophile.com. các bạn sẽ thấy điều đó. Nháp bộ phân tần thì nhanh thế.Nhưng hoàn thiện thì khá lâu.Đo đạc các kiểu.Ra giảm tham số của các linh kiện.Nghe thử các đĩa nhạc,đủ thể loại.Lại đo ,lại thay…phải mất ít nhất 3đến 4 ngày.(thậm trí có đôi loa10 ngày).Mới quyết định lắp ráp chính thức. Và bộ phân tần cuối cùng là như hình dưới đây: Phản ứng của bộ phân tần mới thanh áp các củ loa và thùng loa với phân tần mới. Trở kháng theo tần số của thùng loa với bộ phân tần mới.(Đo khi chưa điều chỉnh ống thoát trầm) LẮP RÁP BỘ PHÂN TẦN: Đây là việc làm khá là gian nan và buồn tẻ. Phải tháo ra, đo lại chính xác các cuộn cảm.Rồi quấn các cuộn cảm theo đúng trị số đã đo.Hai bộ phân tần này có 10 quận cảm .Yêu cầu quấn phải thẩm mỹ.Đúng trị số,không được sai số quá 2%(máy đo hiện số có thể sai 5%).Dây quấn phải chất lượng và đủ lớn tùy yêu cầu.Chế tạo 10 quận dây này.Nhanh cũng phải mất nửa ngày,thậm trí cả ngày. Xác định những tụ quan trọng,cần chất lượng cao.để đặt hàng mua.Trong bộ phân tần này.Anh Giang quyết định đầu tư 4 chiếc tụ chất lượng cao cho loa treb.Việc lựa chọn tụ cho bộ phân tần, thì tùy theo túi tiền và độ cầu kì của Người chơi.Nếu sẵn tiền và cầu kì.Bạn có thể bỏ ra hàng chục triệu để mua tụ,cho bộ phân tần của mình.Tụ trong bộ phân tần loa hiend.Yếu tố quan trọng hàng đầu là đúng trị số.không được dung sai quá 5%.Tụ dùng cho loa treb là quan trọng nhất và không được dùng tụ hóa.Trở kháng,cảm kháng nội tại của tụ phải nhỏ.Tụ của Tôi thường dùng,tuy là rẻ tiền.Nhưng hoàn toàn đáp ứng các tiêu trí kể trên. Kể chuyện vui:Khi anh Giang đến chỗ AUDIO CAFE mua tụ cho loa treb.Anh mua 2 tụ 1,5uF+2 tụ 3,3uF Hết 600k vnd. Ở audio cafe anh Giang gặp 1 cao thủ loa.Anh ta giới thiệu Mình là số 1 Việt nam về loa.Nói chuyện.Biết được anh Giang mua tụ về để “phá loa”.Anh ta giẫy nảy và khuyên anh Giang đừng có làm thế… Nhưng “súng đã lên nòng”.”Loa đã phá tung”.Sao có lựa chọn khác!Anh Giang chỉ cười trừ và hứa.Nếu biết ai cần xử lý loa có yêu cầu cao thì giới thiệu cho anh ta.Còn anh Giang thì chỉ tin có mình Tôi thôi. Sau khi có đủ linh kiện.Dùng coreldraw.Vẽ các linh kiện.Xắp xếp tối ưu các linh kiện.Đi mạch hợp lí.In ra.Sau lấy đó làm mẫu.Phải dùng dao trổ để khắc thủ công lên phíp đồng thành mạch.Lắp linh kiện vào mạch.Chỉ ra công 2 mạch phân tần rồi lắp vào thùng loa cũng phải mất đến 3 ngày cần mẫn. Hoàn tất loa.Bộ phân tần cũ để nguyên lắp vào, không xử dụng nữa.Bây giờ loa trở thành 3 đường tiếng.Với bộ phân tần chính xác.việc điều chỉnh thanh trầm trên loa là không cần thiết. NGHE THỬ: Làm xong 1 thùng .Đo đạc lại.Vẫn Lại sai sót chút ít.Lại tháo ra hiệu chỉnh .Hoàn tất .Đo đạc lại. chấp nhận kết quả. Đặt 2 thùng loa cạnh nhau.Một thùng còn nguyên bản.Đấu cùng vào một vế ampli,để chế độ quen thuộc,không nâng âm sắc.Dùng công tắc chuyển mạch cho 2 thùng loa. Thùng loa cũ hát trước.Vẫn âm thanh quen thuộc như mọi khi nghe.Chuyển công tắc sang thùng loa mới.Âm thanh thay đổi nhiều,tiến bộ vượt bậc.Tiếng bas lên đầy đặn.Mềm mại nhưng có độ nẩy hơn ,trắc tiếng hơn.trung âm ấm áp,đầy tiếng hơn,rõ nét hơn.không bị chói khi giọng nữ lên cao.kể cả âm lượng lớn.Tiếng treb là một cải tiến vượt bậc.tách bạch rõ ràng,mượt mà và mảnh.Các góc cạnh của âm thanh lên thật rõ ràng. Bật lại sang thùng loa cũ.Thấy như thùng loa bị xuống cấp.Âm thanh hỗn độn,thiếu bas,cùn tiếng.trung âm sáng quá,chói tai khi nghe các giọng hát nữ lên cao. Mọi người với tai nghe nhạc thông thường.Kể cả bà lão nhà tôi 56 tuổi cũng có nhận xét như trên.Sự hài lòng của anh Giang là ngoài sức mong đợi.Sở dĩ “thùng loa cũ xuống cấp”là do hai thùng loa quá khác nhau đặt cạnh nhau.Đó là một hiệu ứng nghe,trứ không phải nó xuống cấp. Lại một câu chuyện nữa:Tôi kể chuyện này là 1 trong nhiều câu chuyện thú vị ,liên quan đến đôi loa vừa nâng cấp.Tôi thích nhất câu chuyện này.Tôi kể nghe cho vui thôi trứ không phải là để đề cao Mình: Bố anh Giang, ông Thanh ,gần 70 tuổi.Ông Thanh thỉnh thoảng đến nhà tôi chơi.Ông Thanh thường tâm sự là Mình không biết nghe âm thanh cao cấp.Ông không để ý đến loa đài.Sau anh Giang mang loa về nhà vài hôm.Ông Thanh đến nhà tôi chơi.Kể chuyện nghe loa.Ông Thanh khen loa mới bây giờ nghe hay thật.Ông thích nghe Lan Anh,Anh Thơ.Nhưng với loa trước.Ông chỉ nghe 1 lần là tắt đi.Với đôi loa mới này.Đĩa Lan Anh, ông mở đi mở lại, nghe rất nhiều lần.Con bé osin hỏi :sao Bác cứ nghe đi, nghe lại nhiều thế?Ông Thanh cười “Tao thấy hay quá”.Ông Thanh kể:Trước kia Lan Anh hát, nghe chói tai,nên không thích nghe.Nay tiếng hát ấm,trong mà lại nét.Tiếng trầm bây giờ nó xuống nghe rất trầm ấm.Cao hứng Ông thanh còn kể:Tôi nghe đĩa nhạc violin cứ như có cô nhạc công mặc áo hồng đứng trước mặt kéo violin.Tiếng violin rõ như thật.Vì ngày xưa Ông đã chơi violin.Tôi cười nói với Ông Thanh:Anh là audiophiler thật sự rồi đấy.Dân hiend toàn nhận xét âm thanh theo kiểu Anh.Rõ ràng Ai cũng biết nghe và nhận biết âm thanh cao cấp.Vấn đề là có âm thanh cao cấp mà nghe để rồi so sánh hay không thôi… Kết luận:Các củ loa tốt,thùng loa tốt là điều kiện tiên quyết để chế ra thùng loa hay.Nhưng làm không đúng,làm mò,không am hiểu sâu về kĩ thuật.Thiếu kinh nghiệm,thiếu triết lý về thiết kế loa.Thiếu các thiết bị đo đạc thì không bao giờ làm được chiếc loa hoàn chỉnh.Các vấn đề đó chính là chất xám.Chất xám của các loa có thương hiệu chiếm 70% giá trị thùng loa. Trên thị trường có rất nhiều đôi loa To đẹp,tốt,có thương hiệu và giá cả hợp lý.Giá cả hợp lí vì nó chưa hay.Nâng cấp nó là việc nên làm.Một đôi loa như thế làm xong chi phí nhỏ hơn ít nhất một nửa so với những đôi loa có cùng đẳng cấp. Hà nội ngày 30 tết Ất mùi. Lê Thao (metanthao) ĐT:0904752469.
