Trịnh Công Sơn và nhật ký tình yêu TT - LTS: Trong số tư liệu mới được công bố nhân ngày giỗ lần thứ 10 của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn có quyển sách đáng chú ý Thư tình gửi một người. Nhà thơ Nguyễn Duy, với tư cách là người được mời biên soạn tập sách, đã có vài cảm nhận riêng về một góc khác trong con người Trịnh: góc của tâm hồn văn chương. Thư tình gửi một người gồm khoảng 100 bức thư được chọn lọc trong hơn 300 thư viết tay của Trịnh Công Sơn gửi cho một người có tên là Dao Ánh. Các bức thư hầu hết viết ở giai đoạn 1964-1967 sau đó thì đứt đoạn. Đến những năm 1980 hai người tiếp tục viết thư cho nhau với tình cảm của những người bạn. Từ đây cho đến khi nhạc sĩ Trịnh Công Sơn mất còn thêm khoảng 20 lá thư nữa. Trong đó, có lá thư duy nhất gửi bằng đường thư điện tử viết năm 2000, ấy cũng là bức thư cuối cùng nhạc sĩ họ Trịnh viết cho Dao Ánh. Một tài năng văn chương tuyệt vời Trong thư ủy nhiệm cho Trịnh Vĩnh Trinh, chị Dao Ánh nói rõ đây không phải để khoe một mối tình mà chị ấy nhận thấy tập thư viết rất hay, có giá trị văn học, nếu những thư này đến được với nhiều người thì rất bổ ích. Tôi và nhà báo Nguyễn Trọng Chức được nhờ sắp xếp lại tập thư và chú giải những điển cố, điển tích, các tác giả triết học, văn học, âm nhạc, những tác phẩm văn chương và bài hát. Đặc biệt, trong thư nhạc sĩ sử dụng nhiều tiếng Pháp... tất cả những điều đó cần được chú giải cẩn thận. Lá thư đầu tiên, tức năm 1964, Dao Ánh khi ấy mới 15 tuổi, con của một thầy giáo giảng dạy Pháp văn. Bản thân cô là một người đọc nhiều, hiểu nhiều về văn học và triết học. Đọc thư của Trịnh Công Sơn để thấy người đọc thư cũng có vốn văn hóa rất dày dù tuổi đời còn rất trẻ. Là một trong những độc giả đầu tiên, tôi thấy thư viết rất hay. Mọi người mới biết về một Trịnh Công Sơn với những ca khúc hay, nhưng thông qua những lá thư này người ta còn biết đến Trịnh Công Sơn như một tài năng văn chương. Nếu trước đây là ca từ và giai điệu tuyệt vời trong các bản tình ca thì giờ là văn đầy chất thơ, giàu tư tưởng và tràn ngập cảm xúc. Điều quan trọng tôi cảm nhận được là tài nghệ sai khiến ngôn ngữ của Trịnh. Nhưng các bức thư không phải là sáng tác văn học, nó giống như nhật ký tình yêu. Qua đó người ta thấy được tình cảm, cảm xúc, nỗi nhớ nhung, buồn phiền, yêu thương... Dù chứa một nỗi buồn man mác từ đầu đến cuối nhưng luôn đậm đặc tình yêu thương con người và cuộc sống. Và quan trọng, giống như nhạc, những lá thư tình này dù buồn, dù đau khổ, đổ vỡ nhưng đều hướng tới cái đẹp. Dù tan vỡ nhưng vẫn có lời chúc cho người yêu của mình có đời sống hạnh phúc. Trịnh Công Sơn cũng có mối tình xa xôi với Diễm, tức là yêu thì rất mãnh liệt nhưng đó là “tình yêu trên trời”, vì một hoàn cảnh nào đó mà tình yêu không thành. Theo gia đình nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, Dao Ánh chính là em gái của Bích Diễm. Sau khi không còn tình yêu với Bích Diễm nữa thì là tình yêu với Dao Ánh. Lúc ấy cô còn đang học ở Huế. Tập thư này có ba phần: phần đầu là nỗi nhớ nhung. Phần 2 anh Sơn kể lại cuộc giao du để làm nhạc và hát rồi lưu lạc ở Đà Lạt, Sài Gòn, Huế... trong thời gian đi hát với bạn bè: Đinh Cường, Trịnh Cung, Hoàng Phủ Ngọc Tường và đặc biệt là Khánh Ly. Phần 3 từ năm 1966-1967, lúc ấy Dao Ánh đã vào học ở Sài Gòn và sống trong cư xá Thanh Quan. Giai đoạn này Trịnh Công Sơn viết rất nhiều ca khúc tặng Dao Ánh. Trong thư cũng thấy thời gian sau Dao Ánh không còn mặn mà trả lời thư của Sơn nữa thì Sơn có trách móc. Và lá thư viết ngày 25-3 -1967 Trịnh Công Sơn viết: “Chúng mình kết thúc tình yêu ở đây”. Sau đó còn chúc Dao Ánh có đời sống tốt đẹp và thật hạnh phúc. Hành động này của anh Sơn khiến tôi nghĩ đến Pushkin với câu thơ: Chúc em gặp được người tình như tôi đã yêu em. Đó là một tình cảm độ lượng. Thư từ giải mã ca từ Tôi biết Trịnh Công Sơn rất lâu và biết nhiều cả về những mối tình của anh ấy, nhưng tập thư này vô cùng bất ngờ đối với tôi. Bởi vì tôi đã gặp những người Trịnh Công Sơn đã yêu hoặc những người yêu Trịnh Công Sơn ở trên đời này. Ví dụ: chị C.N.N., người Pháp gốc Việt, từng về để chuẩn bị đám cưới với Trịnh Công Sơn; sau đó là Michiko người Nhật, đây cũng là một mối tình; rồi cô V.A., á hậu một cuộc thi nhan sắc, gia đình đã tới lui rất mặn mà và cũng gần đến hôn nhân rồi lại tan vỡ (đầu những năm 1990); rồi một ca sĩ... Tôi biết những phụ nữ đó. Trong suy nghĩ của tôi thì Diễm là người yêu sâu sắc nhất của Sơn, nhưng khi đọc thư này thì mới biết tình yêu bền bỉ từ đầu đến cuối, cho đến tận lúc Sơn mất đi lại chính là Dao Ánh. Hàng loạt ca khúc viết trong suốt giai đoạn yêu nhau và cả sau này đều dành cho Dao Ánh: Em còn nhớ hay em đã quên, Xin trả nợ người. Những lá thư này giống như biểu tượng của tình yêu muôn thuở. Đó là một tình yêu thánh thiện, đổ vỡ thì cũng là thánh thiện. Hay là vì nó đổ vỡ nên mới còn lại bền bỉ đến giờ! Cho đến bức thư viết năm 2000, Sơn vẫn viết trong tâm trạng của một người yêu. Đến nay, sau khi Sơn mất đi rồi, tình yêu ấy còn mạnh hơn cả tập thư này. Tôi cho rằng mối tình cụ thể không còn nhưng một mối tình biểu tượng vẫn còn mãi. Đọc hết các lá thư tình, nó cũng giải mã cho rất nhiều ca từ trong các ca khúc của Trịnh Công Sơn. Người đọc sẽ hiểu được cội nguồn rất nhiều bài hát tại sao lại có ca từ như thế. Một bài rất nổi tiếng Cuối cùng cho một tình yêu phổ thơ của Trịnh Cung, dù phổ thơ Trịnh Cung nhưng khi kết thúc và chia tay thì hoàn toàn là để dành tặng cho Dao Ánh với những ngôn từ mà ông đã dành để viết thư. Nhiều năm tháng qua đi và cô Dao Ánh đã sang nước ngoài, Trịnh Công Sơn viết Em còn nhớ hay em đã quên, cũng là để viết riêng cho Dao Ánh. Các ca từ được lặp đi lặp lại rất nhiều trong các thư gửi cho Dao Ánh, sau này xuất hiện trong các tác phẩm âm nhạc của Trịnh Công Sơn. Thư tình gửi một người Trịnh Công Sơn anh để trở về với nếp sống bình thường, ở đó Ánh đi trên lối đi quen thuộc của những người đã đi trước mà không cần phải nhìn những bảng số hai bên đường. Sẽ bình thường và thản nhiên quên đã một lần giẫm chân qua một vực thẳm địa đàng mà anh đã linh cảm trước từ lâu, như “địa đàng còn in dấu chân bước quên” của một thời anh đã âm thầm nghĩ rằng biết đâu Ánh không lớn lên từ một loài dạ lan nào đó. Những con chim lạ nào đã xuất hiện trên vòm trời trước mặt một buổi chiều để báo cơn dông sắp qua miền đất này. Ánh ơi Ánh ơi, Ánh sẽ để lại đất đai này dấu tích của một thời huy hoàng nào xa cũ. Anh sẽ làm người đốt đèn ở ngọn hải đăng trở lại. Người đốt đèn đã mê sảng trong một cơn sốt kinh niên. Hằng đêm đốt đèn lên, đi tìm trong vùng sương dưới chân đồi những vết chân cùng những chứng tích của người bỏ đi đã một lần có mặt. Đêm đã rộn ràng nhè nhẹ với tiếng giun dế reo ngoài bãi cỏ. ... Mưa đã rơi xuống bằng thác ầm ĩ quanh anh cũng như bóng tối đã phủ chìm đất cỏ. Ngoài kia có còn gì đâu ngoài một ánh sáng néon ở xa, một trụ đèn bằng cây và hai màu trời đất. Mưa vẫn rơi vẫn ướt đẫm, anh nghĩ đến tóc Ánh những sợi tóc dài rất đẹp. Ôi dòng sông cho những ước mơ trôi đi trôi đi. Bây giờ đã mất cho một tiếc nuối không cùng. Nếu Ánh còn giữ một ít nào đó thì hãy gửi cho anh để anh nhìn lại ở đó tìm một lời ngưỡng vọng cũ của mình. Ánh ơi Ánh ơi, bao giờ nghĩ đến Ánh anh cũng mường tượng ra một Ánh rất huyền thoại lung linh. Anh nhớ đến Ánh qua hình dáng của Claire trong Terre promise (1) - “vùng đất hứa”, ở đó Claire, sau những thất vọng trong cuộc sống này, hướng về với tâm hồn thanh thoát cởi mở lòng ích kỷ và tìm ở vùng đất mới này một tình yêu đơn thuần như hoa cỏ. (Trích thư ngày 27-10-1964) ● ...Tự nhiên anh thấy cần nói với Ánh, cần nói với như thầm nghĩ rằng Ánh mới hiểu mới nhìn thấy được anh. Những con người sống với lòng chân thành mới dễ nhìn thấy nhau. Đừng ngụy trang thể xác, đừng ngụy trang tâm hồn. (Trích thư ngày 27-10-1964) ● Anh về đây từ chiều hôm qua sau hơn mười giờ nằm kẹt lại ở rừng. Chiến tranh đã đốt lên ở đó. Những chiều sương lên mù mịt và mây bỏ xuống thành phố, anh ngồi hút thuốc và nhìn từng xác người đưa về, từng người đàn bà thất thểu khóc và không khí buồn thảm cứ như thế nhân lên. Anh đã phải ngẩn ngơ và quên hẳn những kêu rêu cũ của mình. Anh cũng vẫn ngồi ở phòng mỗi ngày chờ những cơn mưa chiều xuống trên bãi đất rộng màu nâu sẫm. Thật chán nản. Anh không còn một ý nghĩ nào cho mình hay cho bạn bè nữa. Trí óc rỗng tuếch. Một hư vô miên man bao trùm. Ánh ơi, Ánh nghĩ gì về sự hủy hoại này của anh. Sẽ qua đi qua đi phải không. Giai đoạn này anh chỉ có thể như thế mà thôi, không thể hơn được nữa. Còn phép mầu nào huyền nhiệm hơn để cứu rỗi. ... (Trích thư ngày 9-5-1965) ● Bây giờ đã quá khuya. Chương trình chủ đề về tình yêu còn để lại một vị đắng rất mỏng. Mọi người cũng đã ngủ từ lâu và anh cũng phải quyết định một lần cho cả Ánh lẫn anh, một quyết định thật khó khăn mà chẳng ai trong cuộc dám dứt khoát với chính mình. Quyết định nào cũng có sự khổ sở của nó. Anh cam đành làm kẻ bội bạc để mở ra cho Ánh sự ngạt thở bấy lâu trong đó người này hay kẻ kia đã cố đóng cho trọn vai của mình. Cho đến phút này anh vẫn cảm thấy chỉ riêng anh đã sống thật hồn nhiên trong tình yêu đã qua. “Chúng mình chấm dứt tình yêu đó ở đây”. Hãy xem mọi lầm lỗi đều ở anh cả. Và bên sau quyết định này là một lối ngõ thênh thang trên đó Ánh hãy đi vào những phiêu lưu mới đừng ăn năn, đừng băn khoăn gì cả. Tất cả đã rõ như một khoảng trắng. Cũng đành vậy thôi. Anh đang nhìn tình yêu ở một độ cao nhất của thủy triều. Quyết định như không thuộc về anh. Anh xin cảm ơn bốn năm ròng rã nâng niu tình yêu đó. Cũng xin cảm ơn những buổi đợi chờ thật dịu dàng không bao giờ còn có được. Để vĩnh biệt nhau trong tình yêu đó anh chỉ muốn khuyên Ánh trong tương lai hãy tự tin hơn và bớt suy tính. Anh đã bất lực không cứu vãn được gì nữa cho tình yêu của mình. Thêm một lần đánh mất và thất lạc những vàng son. Đã viết quá dài ngoài ý muốn nhưng nói một lần mà cho tất cả về sau. Cầu mong thật nhiều bình an cho Ánh và đời đời hạnh phúc trong những dự tính mới ở tương lai. (Trích thư ngày 25-3-1967) (1) Tiểu thuyết Terre promise (Đất hứa) của văn hào Pháp André Maurois. NGUYỄN DUY (Hoàng Điệp ghi) Vào 19:07 Ngày 28 tháng 3 năm 2011, Khuyết Danh <bombolambich@gmail.com> đã viết: Trịnh Công Sơn: Cát bụi mười năm Đã mười năm trôi qua, kể từ ngày người nhạc sĩ tài hoa Trịnh Công Sơn về cõi vĩnh hằng, ngày 1/4/2001, nhưng đối với người yêu nhạc Trịnh thì dường như ông vẫn hiện diện đâu đây, với những ca khúc đã đi vào lòng nhiều thế hệ người Việt. Ca sĩ Trịnh Vĩnh Trinh, em gái của cố nhạc sĩ cho biết đến nay vẫn chưa thể tin được là ông đã đi xa. Nhân dịp này chúng tôi cũng đề nghị chị giới thiệu sơ qua các chương trình đang được tổ chức tại Việt Nam để kỷ niệm Trịnh Công Sơn. Mười năm nhớ Trịnh Công Sơn Trước hết tôi xin chào quý thính giả của đài RFI. Thực sự theo tôi cái sống và chết thì cũng là lẽ tự nhiên của trời đất. Tuy nhiên đối với tôi sự ra đi của anh Sơn là một cái mất mát mà anh em chúng tôi không thể nào tin được. Đến giờ này cũng vẫn không tin đó là sự thật, mà bây giờ là đã mười năm trôi qua rồi. Dạ thưa chị, mười năm nhưng nhiều khi có cảm giác như mới hôm qua phải không chị ? Đúng rồi. Ở đây thì mỗi năm trên khắp cả nước Việt Nam, năm nào người ta cũng tổ chức những đêm nhạc để nhớ về anh Sơn rất lớn, và năm nay cũng vậy. Năm nay có lẽ là lần đầu tiên gia đình đứng ra cùng với bên Tập đoàn Truyền thông Thanh Niên và công ty BHD để làm một chương trình dài, gồm có sáu chương trình. Chương trình đầu tiên là ở Sài Gòn, đang chuẩn bị ở Hà Nội, sau đó ra Huế. Năm nay chuỗi chương trình dài là tại vì ngày xưa thì anh Sơn sống gần gũi với sinh viên, vì vậy mà năm nay có ba đêm làm cho sinh viên ở Huế, Sài Gòn, Hà Nội và không có bán vé. Lần này gần như có đầy đủ các ca sĩ nổi tiếng của Việt Nam, ví dụ như Cẩm Vân, Hồng Nhung, Mỹ Linh, Thanh Lam rồi Quang Dũng, Đức Tuấn vân vân, nhưng đó là chương trình cho Nhà hát Lớn. Còn chương trình cho sinh viên thì cũng có những ca sĩ này hát, ngoài ra còn có thêm những ca sĩ trẻ nổi tiếng. Đặc biệt năm nay có Uyên Linh, Lân Nhã, Kasim Hoàng Vũ, nhiều lắm… Chương trình đã được chuẩn bị hơn sáu tháng nay. Đạo diễn của chương trình Mười năm nhớ Trịnh Công Sơn ở Nhà hát Lớn là Phạm Hoàng Nam, còn tổ chức ngoài trời cho sinh viên là đạo diễn Nguyễn Quang Dũng, đạo diễn âm nhạc là nghệ sĩ saxophone Trần Mạnh Tuấn. Tất cả cũng toàn là những anh em rất là gần gũi với anh Sơn, thành ra chương trình lần này có lẽ cũng đặc biệt hơn, vì đây là một nhóm những người rất thân, rất thương anh Sơn cùng nhau đứng ra làm. Trao đổi với chúng tôi khi đang có mặt tại Hà Nội để chuẩn bị cho đêm diễn đầu tiên trong loạt chương trình mang tên Bóng núi, ca sĩ Trịnh Vĩnh Trinh bày tỏ sự ngạc nhiên về sự đón nhận nồng nhiệt của người hâm mộ miền Bắc. Tuy đã có khoảng mười chương trình nhạc Trịnh do nhiều đơn vị khác tổ chức, nhưng hai chương trình do gia đình Trịnh Công Sơn đứng ra làm vẫn không đủ vé bán. Mình thấy năm nay ở Hà Nội cũng làm rất nhiều chương trình, đi đâu cũng thấy người ta nói về nhạc của anh Sơn. Riêng Hà Nội đã thấy tổ chức trên mười chương trình rồi. Bây giờ lần này gia đình tổ chức ở Hà Nội hai đêm thôi thì khán giả cũng yêu cầu làm thêm. Nhưng đã dự định trước chỉ hai đêm ở Hà Nội thôi, không thể làm thêm được mặc dù cũng rất muốn, vì còn lệ thuộc vấn đề xin phép. Không hiểu tại sao ở Hà Nội làm như vậy mà vẫn không còn vé để đáp ứng nhu cầu khán giả ở đây. Chị Trịnh Vĩnh Trinh cho biết một trong những sự kiện mới của năm nay là việc một con đường ở Huế đã được đặt tên Trịnh Công Sơn. Bên cạnh các hoạt động âm nhạc, còn có các cuộc triển lãm một số tác phẩm hội họa của cố nhạc sĩ, và một số cuốn sách được xuất bản. Trong đó có tác phẩm Tôi là ai, là ai… gồm di cảo của Trịnh Công Sơn và các bài viết về ông. Đặc biệt tác phẩm Thư tình gởi một người, gồm trên 300 bức thư tình của nhạc sĩ gởi cho người tình đầu tiên, đã được bà gìn giữ suốt hơn bốn mươi năm qua, đến bây giờ mới được công bố. Cũng có một điều lạ là ngày diễn đầu tiên của chương trình này là vào ngày 18/3, thì ngày 17/3 được tin các anh ở Huế báo vào là đã được chính thức đặt tên con đường Trịnh Công Sơn. Một điểm đặc biệt nữa là sẽ có ba cuộc triển lãm tác phẩm của anh Sơn tại Huế, Sài Gòn và Hà Nội. Bên cạnh đó cũng có hai cuốn sách. Một cuốn là Thư tình gởi một người, tập này dày gần 400 trang, và một tập thứ hai đa số là các bài viểt của anh Sơn cũng như các bài của bạn bè viết về anh Sơn. Tập Thư tình gởi một người bây giờ cũng rất nhiều người chờ đợi, thư tình của anh Sơn mình thấy cũng hơi đặc biệt, không giống như những lá thư tình mà chúng ta thường biết. Có lẽ gia đình cũng không ngờ là có người đã giữ được suốt hơn bốn chục năm qua ? Cũng nhờ lần này gia đình tổ chức kỷ niệm mười năm, tất cả các anh chị em mới hết sức lấy can đảm để bước vào phòng anh Sơn. Từ ngày anh ra đi, thực sự cũng không ai đủ can đảm để vào phòng anh ngồi thật lâu. Đây là dịp để nhìn lại, xem lại những tư liệu của anh Sơn. Và đến bây giờ thì đã đọc và scan được trên 6.500 tư liệu của anh. Đây là một tài sản vô giá đối với gia đình, nhưng đến ngày hôm nay thì cả gia đình thấy đây là tài sản chung của tất cả những người yêu thương anh Sơn. Thưa chị như vậy có lẽ những người hâm mộ Trịnh Công Sơn sẽ có dịp được xem qua ? Đúng rồi. Bây giờ thì trong gia đình mình ai cũng lớn hết rồi, mà đã có khoảng trên 17 cuốn sách viết về anh Sơn, trong đó cũng có một số điều chưa đúng. Thành ra mình phải scan để sưu tầm lại tất cả những cái liên quan đến anh Sơn. Mình mong thế hệ sau này khi cần tìm hiểu sẽ tham khảo những cái này để được chính xác hơn. Tức là sẽ có một địa điểm để tập trung các tác phẩm, các di vật của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn ? Bây giờ thì cũng đang chuẩn bị, rồi cũng sẽ làm một website. Sau này bằng cách nào đó có thể cho ra dần những tư liệu của anh Sơn, để những ai muốn nghiên cứu thì coi những tư liệu từ gia đình mà mình nghĩ rằng đó là chính xác nhất. Một dòng nhạc không hề đứt đoạn... Bên cạnh loạt chương trình mà ca sĩ Trịnh Vĩnh Trinh đã giới thiệu ở trên, còn rất nhiều đơn vị và cá nhân khác đã đứng ra tổ chức những đêm nhạc kỷ niệm Trịnh Công Sơn. Đặc biệt tại hội quán Hội Ngộ ở Bình Quới, Thành phố Hồ Chí Minh, năm nào vào dịp này cũng diễn ra chương trình ca nhạc dành cho người yêu nhạc Trịnh. Nhà thơ Đỗ Trung Quân, người thường xuyên tham gia biên tập và giới thiệu chương trình tại đây nhận xét : Đây là nhận xét cá nhân của tôi : Trịnh Công Sơn là một trường hợp phải nói là rất đặc biệt. Khi sống ông đã nổi tiếng, khi mất đi dường như ông còn nổi tiếng hơn rất là nhiều. Và mười năm qua thì tôi thấy là dòng nhạc của ông nó không hề đứt đoạn. Hình như cũng rất là hiếm hoi có một nhạc sĩ Việt Nam mà không cần có sự can thiệp, tổ chức của nhà nước, hàng năm cứ đến ngày mất là công chúng yêu nhạc người ta tự tổ chức. Tôi thấy ở Sài Gòn, Hà Nội, miền Trung – Huế, Đà Nẵng…thì hàng năm cứ đến tháng Ba, tháng Tư, tháng Ba hình như là sinh nhật, tháng Tư là ngày mất, thì đều có tổ chức những đêm nhạc của ông, một cách hết sức là tự nhiên. Có lẽ đây là một hiện tượng mà chúng ta cũng phải đi tìm câu trả lời về sự yêu mến rất là sâu sắc của công chúng đối với Trịnh Công Sơn. Và tôi cũng nghĩ là không chỉ ở Việt Nam đâu, có lẽ là ở hải ngoại cũng vậy. Ở nơi nào có người Việt thì thế nào cũng sẽ có người tổ chức một đêm kỷ niệm ông trong tháng Tư này. Tôi đoán là như thế, và tôi cũng tin là như thế. Bình Quới là khu du lịch có một cái Hội quán, nơi để khán giả người ta đến nghe nhạc của ông trong mười năm qua. Thì năm nay là năm thứ mười, Hội quán Hội Ngộ của Bình Quới tiếp tục làm kỷ niệm ngày tròn mười năm Trịnh Công Sơn qua đời. Chương trình như chúng tôi làm mười năm nay thì thường là gởi vé mời cho khán giả, không có bán vé. Các ca sĩ thì chúng tôi cũng kêu gọi tham gia, và hầu hết họ cũng không nhận tiền cát-sê. Ở đây hoàn toàn là tinh thần của những người yêu nhạc Trịnh Công Sơn, kể cả người hát lẫn người nghe. Những năm đầu tiên thì khoảng hai ngàn người tham dự, rồi tiếp tục tăng lên ba ngàn, năm ngàn, và năm ngoái thì chúng tôi thấy là khoảng gần mười ngàn người. Năm nay có lẽ cũng tương đương, xấp xỉ như thế. Trong số các hoạt động tự phát của những người yêu mến nhạc Trịnh, chúng tôi thấy cần phải nhắc đến việc kiến trúc sư Nguyễn Tài My và các thân hữu, một tháng sau ngày Trịnh Công Sơn mất, đã lặn lội từ Sài Gòn ra Bắc, lên đến tận đỉnh Fansipan, đỉnh núi cao nhất Đông Dương. Họ mang theo một bức tượng của cố nhạc sĩ, và một chiếc rương chứa các nhạc phẩm của ông để đặt tại đây. Kiến trúc sư Nguyễn Tài My kể lại chuyến đi này : Cái ngày đó là đúng một tháng sau khi Trịnh Công Sơn qua đời, tôi mới đi chung với nhóm Điện lực Chợ Lớn để đem tượng và nhạc Trịnh Công Sơn lên chôn ở đỉnh núi Fansipan, đỉnh núi cao 3.200m để ngưỡng mộ anh Trịnh Công Sơn. Những ngày anh vừa qua đời, có nhiều bài báo rất hay viết về anh. Tôi nghĩ là tôi không thể viết được như thế, thành thử tôi phải tỏ lòng ngưỡng mộ anh bằng cách mang tượng Trịnh Công Sơn và nhạc lên chôn trên đỉnh Fansipan – đỉnh cao thường được gọi là mái nhà Đông Dương. Lên tới đỉnh ngày 1/5, tức là đúng một tháng sau khi anh qua đời. Đây là tượng do điêu khắc gia Đinh Xuân Lai làm, trước đây anh Trịnh Công Sơn thường ngồi nhìn tượng mình. Khuôn mặt tượng khá giống anh, tôi nghĩ là tượng đó hay hơn là các tượng khác về Trịnh Công Sơn. Tượng nặng, nên sau đó được đúc bằng composite để đi nhẹ nhàng hơn. Chúng tôi cũng mang theo một cái hòm trong đó chứa bốn trăm bài nhạc Trịnh Công Sơn, và một số bài báo nữa. Khi đi lên đỉnh Fansipan là đi tới ba ngày trên rừng, lên trên núi Hoàng Liên Sơn, thành ra tôi phải mướn ba người dân tộc Hmông. Khi lên đó chôn tượng và nhạc, thì rất sợ người ta mang tượng đi và mang nhạc đi bán. Thì tôi có ghi trên cái hòm là ai mang hòm nhạc này ra khỏi đỉnh Fansipan thì bị bịnh ngặt nghèo, bịnh ung thư chẳng hạn. Và tôi nghe người ta nói - những người gần đây lên coi thì nó vẫn còn chôn trong chỗ góc đá đó. Thật ra tôi nghĩ rằng miễn là chúng tôi mang tượng đi là được rồi, lên chôn đàng hoàng để làm kỷ niệm, chứ còn lỡ nếu người ta gỡ đi thì cũng chẳng sao. Nhưng mà nghe nói tới bây giờ cũng còn – nghe nói thôi chứ tôi cũng không ra đó kiểm tra được. Cái hồi đó đi khó lắm, phải chặt tre mà đi chứ không có đường như ngày nay đâu. Nghe nói bây giờ người ta làm đường sá rõ ràng lắm. Kỷ niệm hay nhất là ngủ trên đỉnh trâu – tức là cái chỗ đó nếu mình ngủ mà lăn lăn là chết đó, nó nhọn lắm. Đi ăn mì gói là chính, tại vì lạnh 1 độ, do đó nấu nước sôi hơi khó, thành thử chỉ có ăn mì gói là gọn nhất, ăn mì gói liên tục. Đó là cái kỷ niệm hồi tôi lên đỉnh Fansipan chôn tượng và nhạc Trịnh Công Sơn. Trả lời câu hỏi, vì sao lớp thanh niên Việt Nam chưa hề biết về chiến tranh cũng yêu mến nhạc Trịnh Công Sơn, nhà thơ Đỗ Trung Quân cho rằng : Cái thế hệ hát nhạc Trịnh Công Sơn bây giờ trẻ lắm. Ở trong khu Hội quán Hội Ngộ thì tôi thấy hàng năm có tổ chức những cuộc thi hát nhạc của ông, thì hầu hết những người dự thi là thế hệ bây giờ. Họ còn rất trẻ, chưa đến ba mươi đâu, hai mươi, hai mươi lăm thôi. Và tất nhiên vì họ không ở thế hệ chiến tranh nên họ không hát Ca khúc Da Vàng, không hát Kinh Khổ, Kinh Việt Nam vân vân. Họ hát tình ca của ông. Họ là một thế hệ hoàn toàn mới. Và hiện tại ở Việt Nam thế hệ ca sĩ trẻ bây giờ cũng hát nhạc Trịnh Công Sơn rất nhiều, tất nhiên họ hát tình ca. Trịnh Công Sơn: "Nghệ sĩ Nhân dân" không danh hiệu chính thức Lúc nãy anh có nói Trịnh Công Sơn là một nhạc sĩ mà người dân yêu mến tự tổ chức kỷ niệm. Nhưng hình như cho đến bây giờ Việt Nam có khá nhiều Nghệ sĩ Nhân dân, Nghệ sĩ Ưu tú, nhưng Trịnh Công Sơn thì không phải là Nghệ sĩ Nhân dân… Vâng, đấy, thực ra cái danh hiệu đó với Trịnh Công Sơn nó thiết thực ở chỗ là, đấy, ông chính là Nghệ sĩ Nhân dân rồi. Người dân người ta tổ chức, những người yêu nhạc, những người hâm mộ, những người nghe nhạc của ông thuộc nhiều thế hệ tổ chức hát, vẫn luôn luôn nhớ tới ông. Tôi nghĩ cái đó nó trên mọi danh hiệu. Được biết là ở Huế đã có đặt tên đường Trịnh Công Sơn rồi, nghe nói là có một vài địa phương khác cũng muốn có một con đường mang tên Trịnh Công Sơn phải không thưa anh ? Tôi cũng được biết thông tin như chị, tức là Huế thì cũng đã có một con đường mới dọc theo sông Hương, là một con đường khá đẹp được mang tên của nhạc sĩ. Thực ra việc đặt tên đường là các nhà văn, văn nghệ sĩ thì cũng đã có ở Việt Nam, mặc dù khuynh hướng đặt tên đường là các nhà lãnh đạo nhiều hơn. Khu tôi ở - Phú Nhuận giáp ranh với Bình Thạnh thì tôi thấy vẫn có con đường Nam Cao, Thạch Lam, Nhất Linh trong cư xá quen gọi là Cư xá Lam Sơn. Bây giờ đối với một nhân vật như Trịnh Công Sơn, nếu nhà nước thấy rằng đóng góp của ông đối với nghệ thuật, đối với công chúng là xứng đáng, thì chuyện đặt tên đường cũng không nên quá là khắt khe. Tôi thì tôi ủng hộ việc không chỉ anh Sơn, những văn nghệ sĩ trong nhiều lãnh vực nghệ thuật, họa sĩ, nhà văn, nhạc sĩ vân vân, những nhân vật xứng đáng đã đóng góp cho nghệ thuật Việt Nam nói chung, nếu có tên đường thì cũng là điều đáng quý. Nhưng đối với nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, nghe nói là vẫn còn một số tác phẩm vẫn còn đợi xin giấy phép thì việc được đặt tên đường có lẽ cũng đáng chú ý ? Tôi nghĩ là việc xin giấy phép biểu diễn những tác phẩm của anh với việc đặt tên đường là hai vấn đề khác nhau. Thí dụ Ca khúc Da Vàng tôi được biết là có nhiều bài chưa được phép hát, vì nó ở một bối cảnh lịch sử khác, một thời điểm khác, vì nó không ngả hẳn về một phía nào cả. Nhưng đó là chuyện tác phẩm, còn chuyện đặt tên đường, công nhận sự đóng góp của nhạc sĩ thì, dù muốn dù không điều đó cũng rất là rõ ràng. Không phủ nhận được ảnh hưởng của ông đối với công chúng nhiều thế hệ. Bây giờ hòa bình rồi, nghe những ca khúc chiến tranh cũng chỉ để nhớ lại cái giai đoạn khói lửa thôi. Thế nhưng đến một lúc nào đó nếu được phép hát thì nó cũng làm ầy đặn cho di sản của ông. Còn hiện tại mảng Ca khúc Da Vàng chưa được cho phép hát nhiều. Chúng tôi làm chương trình chúng tôi biết chứ, mỗi lần đều phải xin phép và có những bài không được phép trình bày. Thì thôi chúng ta tạm để đó vậy. Chúng tôi xin thành thật cám ơn ca sĩ Trịnh Vĩnh Trinh, nhà thơ Đỗ Trung Quân, và kiến trúc sư Nguyễn Tài My đã vui lòng tham gia chương trình Góc vườn âm nhạc mang tên Trịnh Công Sơn, Cát bụi mười năm, nhân kỷ niệm 10 năm ngày mất của cố nhạc sĩ. Mời quý vị bấm vào phần âm thanh để nghe ca sĩ Trịnh Vĩnh Trinh, nhà thơ Đỗ Trung Quân, kiến trúc sư Nguyễn Tài My tâm sự nhân kỷ niệm 10 năm ngày mất của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, cũng như một phần nhạc phẩm Cát bụi qua giọng hát Khánh Ly, và nhạc phẩm Ở trọ trần gian do chính nhạc sĩ trình bày. Nguồn : RFI
236 ca khúc của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn Gồm : - Tập Nhạc : Danh mục 29 tập nhạc do Phạm văn Đỉnh sưu tầm và ghi chú, cuối 2002; sửa chữa và bổ sung, 2/2004. - Bài Hát : Danh mục 236 bài hát sắp theo thứ tự tên. Nguồn từ Hội văn hóa Trịnh công Sơn (http://www.tcs-home.org)
