Em đang lần mò làm âm-li đèn 300B. Có 2 thắc mắc mong các bậc tiền bối chỉ giúp: 1. Nghe nói là âm-li đèn thì ngỏ ra loa lúc nào cũng phải cũng phải có tải. Nếu không cắm loa vào thì cũng phải có con trở thay thế, nếu không sẽ làm cháy đèn, có đúng vậy không ạ? Tại sao? 2. Tụ điện nối song song với điện trở cathode, bao nhiêu mới vừa, có công thức để tính toán chính xác? Cám ơn các bác.
Hi 1- Với Pentot tubes nhận xét trên hoàn toàn đúng, Rg bác cú để khoảng 100-200 Ohm // với cọc loa tại đầu amp là được. 2- Ck với đèn đốt trực tiếp là bắt buộc, có công thức đó, nhưng ráp theo công thức nghe không hay nếu bác vẫn muốn thì để em tìm lại; vậy nên DIY phải điều chỉnh cho vừa tai mình. với đèn đốt gián tiếp thì không nhất thiết phải có Ck, cá biệt tôi không thích nghe khi có lắp tụ này đơn giản là lắp vào tiếng nó kém tự nhiên so với không có. kính báo.
1. ..... 2. thường người ta tính Ck có điện kháng bằng 1/5 trị số của ĐT Rk, hay là Rk = 5Ck, em chỉ hóng hớt như vậy không biết đúng không...? :lol: ... :lol: ..
Công thức cơ bản là Ck = 1/(2* Pi * Fo * Rk) Trong đó: - Fo là tần số cắt thấp nhất ở -3dB (thường giả định là 10Hz) - Ck tính bằng đơn vị Fara - Rk tính bằng ohms Thay fo = 10Hz vào và giản hóa thì công thức trên sẽ trở thành: Ck = 1/ (63 x Rk) Nếu lấy đơn vị Ck là uF thì công thức trên là Ck = 1000000/(63*Rk) VD: Chọn Rk = 100 ohms thì Ck sẽ bằng 0,000159F = 159 uF. Tụ 159uF là khó kiếm nên có thể lấy những giá trị gần là 150uF hay 220uF Công thức trên cho thấy tỉ lệ thuận giữa fo và Ck (càng tăng Ck thì fo càng xuống sâu và ngược lại) và tỉ lệ nghịch giữa Ck và Rk (Rk càng bé thì Ck càng phải lớn và ngược lại).
Thành thật khuyên bác TV7 và các bác là chỉ nên tính toán sơ bộ Ck để uớc lượng một cách định tính chứ không nên tính toán một con số Ck cụ thể để căn cứ vào đó xem xét chiêm nghiệm ấm chất của mạch điện. Lý do tôi đưa ra luận điểm đó là vì : * Tần số cắt của mạch phụ thuộc vào yếu tố hằng thời yếu tố này tạo bởi tích của tổ hợp R và tổ hợp C. * C ở đây là Ck, Ctạp tán... và R ở đây là tổ hợp tạo bởi các giá trị tổng trở Zk katốt, Zi nội trở đèn, Z tải, Z vào tầng sau (nếu có) * Từ các yếu tố nêu trên nên các bác sẽ thấy cùng 1 giá trị Rk nhưng của các đèn có Rp, Ri khác nhau thì Ck phải khác nhau ( ví dụ 1KOmh Rk của đèn 6SN7 sẽ có Ck khác với 1Komh Omh Rk của đèn 300B) Trở lại vấn đề lời khuyên không nên tính toán là còn bởi vì Z ka tốt, Zi, Ztải trong mạch khuếch đại lại là những đại lượng biến thiên thậm chí là biến thiên phi tuyến do vậy nó tạo thành một tập hợp giá trị biến thiên và đây chính là lý do chúng ta tính một giá trị trong tập hợp đó thì không thể đại diện cho cả tập hợp và sự tính toán chỉ ra 1 giá trị sẽ là không chính xác. kính.
Đây là câu hỏi cụ thể về Ck liên quan tới Rk (là một hằng số) chứ không phải hỏi về C coupling mà phải tích, tổ hợp với biến thiên. Rk mà là đại lượng biến thiên thì không hiểu ampli kêu thế nào :lol: Bác TV7 và các bác quan tâm nếu thích dùng bảng tính có sẵn các công thức cơ bản để tính toán mạch ampli đèn thì có thể vào trang www.vt52.com rồi load cái bảng excel về mà điền số. Trong đó cũng có phần tính toán về tụ bypass cathode Địa chỉ: www.vt52.com -> diy corner -> tips & tricks -> software tools -> formulas.xls
Tôi thực sự không đồng ý với bác Dương cách tính như trên. Rất có nhiều người nhầm lẫn về công thức để chọn Ck như bác trình bài phía trên (được bôi đỏ) Công thức cơ bản là Ck = 1/(2* Pi * Fo * Rk) không phải là tần số cắt thấp ở -3dB. Bản tính về -3dB của Ck trong mạng http://www.VT52.com cũng sai lầm. Điểm cắt thấp -3dB phải là: f(-3dB) = 1/(2*Pi*Ck*(Rk//(1/Gm))) Trong đó Gm= Transconductance của bóng đèn. Thông thường nếu là đèn nhỏ thì 1/Gm lớn có thể không ảnh hưỡng nhiều trong loại đèn có độ hỗ dẫn lớn thì 1/Gm ảnh hưỡng lớn, và sai biệt rất lớn. Transfer function của Ip theo tần số thấp của đèn 3 cực tại tần số thấp do ảnh hưỡng của by-pass capacitor Ck là: Ip(s)= Gm*Vg(s)* (s + 1/Ck*Rk)/(s + (Gm + 1/Rk)/Ck Phân tử của vế bên phải của đa thức trên là: s + 1/Rk*Ck Phân mẫu của vế bên phải của đa thức trên là: s + (Gm + 1/Rk)/Ck Trong đó: s = j*2*Pi*F (F là tần số) Gm = transconductance Rk, Ck là cathode resistor, by-pass capacitor. (Rk//(1/Gm)) là Rk và 1/Gm nối song song nhau. (1/Gm là 1 điện trờ vì nó là "nghịch số" cùa Gm, nó chính là rk, nội trở của cathode). Ip(s) là AC plate current theo tần số (s), muốn tính Vo (output) thì nhân với load impedance. Từ trên, ta thấy Ip(s) có 1 cái ZERO thực (real ZERO) tại: Fz = 1/(2*Pi*Rk*Ck) và 1 cái POLE thực (real POLE) tại: Fp= 1/(2*Pi*Ck*(Rk//(1/Gm))) Và Fp chính là tần số roll-off -3dB. Hình kèm theo là Frequency response curve do ảnh hưỡng của Ck (cố ý chọn Ck có trị số nhỏ, đẩy Fz và Fp lên cao để dễ quan sát). Chính vì có POLE va ZERO nên thay đổi trị số, hoặc dùng không đúng trị số của Ck sẽ tạo ra "chất âm" khác nhau như bác Thuy nói phía dưới. Tối mai có thì giờ sẽ post phần phân tích mạch điện và tại sao có công thức phía trên. (viết có công thức quá mệt, đánh cả giờ không cẩn thận là mất tất cả. Mạng VNAV.net phải cải tiến chổ nầy).
Cảm ơn bác NoBG đã tham gia làm rõ vấn đề. Những thảo luận như thế này thực sự là cần thiết. Em rất phục những bác chỉ ra chỗ sai của người khác bằng các công thức và biểu đồ minh họa, như vậy thì mọi người mới cùng nhau tiến bộ. Em tiếp tục đi đọc sách đây
Rất cảm phục bác NoBG dù tuổi cao sức yếu nhưng còn nhớ rõ các các công thức phức tạp. Bác có thể gõ trước trong Word rồi hãy copy và paste vào phần trả lời. Em thường bị mất bài như vậy nên hay xài Word khi cần post 1 bài dài. Có cách khác là trước khi bấm vào nút "Submit", em có thói quen hay copy vào Clipboard toàn bộ bài viết để phòng hờ nếu mạng trục trặc thì cũng còn gỡ gạc được. Nói thêm về vụ -3dB. Các tính toán trên chỉ mới nhằm vào mạch cathode của 1 tầng trong cả ampli. Nếu mỗi cathode là -3dB thì với 2 tầng khuếch đại cathode chung ta sẽ mất 6dB, đó là chưa nói tới tụ nối tầng và OPT nữa. Bới vậy cho nên khi tính toán người ta hay chọn tần số thấp nhất là 5 hay 10Hz mặc dù nghe từ 20Hz trở lên.
Cảm ơn bác NoBG đã cho anh em thấy một cách tính rất bài bản. Xin được trao đổi với bác thêm là trong những cách tính toán phân tích mạch chúng ta có rất nhiều phương pháp tiếp cận : Từ GM, Muy, từ nội trở, từ đặc tuyến phối hợp tải rồi còn phương pháp quy về mạch 4 đầu hoặc tính theo mạch xoay chiều tương đương.... Trong những cách tính toán trên có những phương pháp tính đúng và phương pháp tính tương đương có giản lược, đối tượng đọc cách tính ở diễn đàn này phần lớn là dân chơi do vậy những phương pháp tính trực tiếp từ đại lượng R, Z ( đã phản ánh một giá trị giả định Gm, Muy, độ dốc trong đó) sẽ là đơn giản nhất và làm Anh em dễ hiểu và nắm bắt khái niệm hơn. Tối nay rỗi em cũng sẽ tính thử theo phương pháp mạch xoay chiều tương đương để tham khảo với cách tính từ Gm của bác nhé. @ bạch duong : về cách tính và phân tích mạch, Ngài phải bình tĩnh mới được. kính
Em cũng đang nóng lòng chờ các bài viết giải thích tiếp theo của các bác cao thủ. Tất nhiên không thể xét ảnh hường của một chi tiết riêng biệt mà phải trong tổng thể của toàn mạch. Nhưng trong các ứng dụng thực hành, thông thường để đơn giản và với sai số chấp nhận được người ta thường áp dụng các công thức thực nghiệm. Em cũng mạnh dạn nêu ra công thức thực nghiệm mà ngày xưa em đã được học: Ckmin = 1/(j*ômega*(0,1Rk)*Fo) = 1/2*Pi*(0,1Rk)*Fo) (với công thức này dung kháng đối với dòng xoay chiều của tụ by pass lấy khoảng bằng 1/10 Rk). Còn thực ra Ck có thể dao động trong khoảng rất rộng, vì nếu mong muốn Fo -> 0 thỉ Ck ->vô cực) Mấy dòng lung tung mong các bác đừng ném cà chua.
Bác Thúy nói rất đúng, có nhiều phương pháp để cho ra công thức tín Ck, hay tinh bất cứ cứ trị số nào trong mạch điện tử Analog nói chung và tube nói riêng. Đường nào cũng về La Mã mà. Hầu hết những phép tính toán trong điện tử đều không tuyệt đối chính xác như trong toán học mà dùng phương pháp gần đúng thôi. Phương pháp tính toán tôi đưa ra cũng không ngoại lệ. Khi post vào chủ đế tôi không có ý định "correction" những công thức các bác đưa ra, tất cả công thức đó đều có giá trị và xài dược trong nhiều tình huống. Tôi có 3 lý do để post bài rất là chi tiết vào topic nầy. Một là Fz=1/2Pi*Rk*Ck không phải là điểm -3dB roll-off, điểm -3dB (Fp) đã xãy ra trước đó do ảnh hưỡng của rk (nội trở của cathode) như đã nêu phía trên. Nhiều trường hợp Fz và Fp rất gần nhau nhung có những trường hợp rất xa, thí dụ như lấy Fz= 10Hz tì Fp cua thể là 60Hz hay cao hơn do đó kết quả sẽ vượt qua điểm -3dB mình dự định. Hai là tôi muốn giới thiệu quan niệm POLE va ZERO trong hàm số chuyển tiếp rất thú, vị rất dễ dàng tính toán và ứng dụng rất rộng rãi, nhất là tong là vấn đề feedback và frequency response của ampli. Lấy thí dụ đơn giản cho 300B power triode. Gm=5.5mA/V, Rk auto-bias khoãng 900 Ohm. Nếu chọn F0=10Hz và dùng công thức đơn giản F0=1/(2Pi*Rk*Ck)) ===> Ck= 1/(20*3.1416*900) ==> khoãng 18.0uF là đủ Với 18.0uF, -3dB thực sự chính xác là: F1=1/(6.28*18.0uF)(Rk//(1/Gm) => gần 60Hz Ta thấy rằng sự khác biệt rất lớn.
Tuổi cao thì hơi đúng nhưng sức yếu thì chưa chắc nghen .. Để làm rõ thêm vấn đề, hôm nay cuối tuần xin tiếp tục. Trước hết xin xem hình số 1. Phần trên là một typical "Ground Cathod" amplifier, có thể áp dụng cho Pre, hoặc cho Power nếu điện trở tãi đối thành Primary của OPT. Phần dưới chỉ vẽ lại phần trên để phân tích điện xoay chiều, vì nối với B+ giống như nối với Ground trong AC analysis. Ta biết rằng đèn 3 cực là 1 "Voltage Controlled Current Souce, VCCS. Giãi thích bằng tiếng Việt thí đó là 1 "nguồn dòng điện bị khống chế bởi điện thế". Nếu giới hạn hoạt động của triode phía trên là class A1 (Vg=0, Ig=0), ta co thể vẽ đèn 3 cực theo 1 trong 4 models như trong hình số 2. Tùy muốn phân tích cái gì ta sẽ chon 1 trong 4 model nói trên. (còn tiếp, vì chỉ post được 1 lần 2 hình)
Để tiếp tục, ta chọn model (c) trong hình số 2 phía trền, vẽ lại chỗ ở hình số 21 và 31 đây: Nối tất cả linh kiện cần thiết vào Đáng lẽ những ký hiệu về điện thế, dòng điện và độ hỗ dẫn ... phải viết bằng ký hiệu nhỏ vì mình đang phân tích AC, nhưng ở đây viết xuống thấp hoặc lên cao khong được nên tạm viết bằng chử hoa luôn... Từ hình 31, theo định luật Ohm (mở rộng) I=V/Z, ta có: Ip(s) = Ik(s) = Vg(s)*(1/(1/Gm+Zk)) Trong đó: Ip=IK là dòng điện ra và vào Anode và Cathode ( vì Ig=0) Gm = Transconductance (độ hổ dẫn) Vg(s) = điện thế tại Grid (xoay chiều, theo biến số s), s = j*2Pi*f, (j*j= -1, là số ảo), f là tầng số. s là biến số của Frequency Domain (Laplace Transformer) Zk=tổng trờ của Rk và Ck mắc song song Zk= (Rk*1/sCk)/(Rk + 1/sCk) Thêm 1 biến số cho tiện tính toán là Yk(amittance) = 1/Zk = Rk + 1/sCk Sau khi cộng trừ nhân chia cuối cùng ta được: Ip(s)/Vg(s) = Gm*(s + 1/Rk*Ck)/(s + (gm + 1/Rk)/Ck)) (1) Muốn tính trị số phóng đại chỉ cần nhơn 2 vế của phương trình 1 cho RL (load) lúc đó ta sẽ có: RL*Ip(s)/Vg(s) = Vo(s)/Vg(s) = Am(s) = RL*Gm*(s + 1/Rk*Ck)/(s + (gm + 1/Rk)/Ck)) RL có thể là Rb (phía trên) hoặc là kết quả của Rb nối song song với điện trờ input của tầng phài sau. Một lần nửa trị số phóng đại có 1 Zero tại F(Z) = 1/(2*Pi*Rk*Ck) và 1 Pole tại F(P) = 1/2*Pi*(Rk || Ck)
POLE & ZERO là gì Ta thường nghe nói đến POLE và ZERO trong mạch điện tử (và trong control system), vậy nó là gì, ảnh hưỡng thế nào trong mạch điện tử? Một cách đơn giản, trong frequency domain, Zero là nghiệm số P(s) và Pole là nghiệm số cùa Q(s) trong transfer function của hệ thống điện tử: H(s) = P(s)/Q(s) Trị số phóng đại của 1 ampli theo tần số là 1 thí dụ điển hình. Nghiệm số có thể là nghiệm số thực (real number) hoặc số tạp (complex number) Người ta thường dùng "Bode Plot" để vẽ đồ thị của Gain và Phase biến đổi theo tầng số và thường đuọc gọi là Frequency Response. Trong đồ thị Bode Plot, đi từ thấp lên cao, nếu gặp POLE thì đường "Tiếp Tuyến" của đồ thị sẽ quay theo chiều kim đồng hồ. Nếu gặp ZERO thì sẽ quay ngược lại. Nói 1 cách khác nếu gặp POLE: - Đường biểu diễn đang nằm ngang sẽ đi xuông -6dB/octave (tại điểm POLE đã xuống -3dB), nếu gặp 1 POLE thứ 2 sẽ xuống thêm -6dB/octave nửa thành -12dB và sẽ như vậy ... - Nếu đường biểu diễn đang đi lên với độ dốc 6dB/Octave, sẽ trở lại nẳm ngang. Ngược lại, nếu gặp ZERO: - Đang nằm ngang, sẽ ngóc đầu dậy, nếu đang đi xuống sẽ trở lại nằm ngang. ZERO có thể nằm tại DC (tần số = 0) như trong mạch high pass filter đơn giãn. Hết.
Xin các cao thủ hướng dẫn giúp. Amply PP của em có con tụ nối // với trở, nhưng chân dương của tụ thì nối vào chassi (Ground chassi), vậy con tụ này có phải là tụ thoát Cathode không ?? Xin cảm ơn
Nếu không sử dụng thoát cathode cho đèn CS thì có lẽ phải sử dụng cho đèn pre ?? Nghe nói không thoát cathode thì méo tăng đúng không bác ??
