TĂNG ÂM LẮP ĐÈN CHÂN KHÔNG - toàn tập

Tôi lập lại chủ đề này ( có tổng hợp lại các bài trước và cũng thêm phần kết cho bài ) để các bạn tiện theo dõi, mong MOD xóa giúp tôi bài trước nhé, xin cám ơn !

Tăng âm lắp đèn chân không​

Mươi năm trươc ,.rộ lên phong trào chơi tăng âm lăp đèn chân không , hay còn gọi là ampli đèn điện tử . Người nhiều tiền thì mua hàng của Mĩ ,của Anh hay của Nga, giá dăm bâỷ ngàn đô , người ít tiền thì mua hàng TQ , người cầu kì thì chọn mua linh kiện theo sở thich , rồi tự lăp hay thuê thợ lăp theo sơ đồ mạch mà mình yêu thich . Đa phần không có bài bản chuyên môn , học thuật mà chỉ học lỏm của nhau ,hoăc lấy sơ đồ từ mạng xuống , lăp xong rồi thì tự khen với nhau , chẳng cần đến sự trung thực của âm nhạc , chẳng thèm nhờ người biêt nhạc thẩm định hộ .
Có người thợ điện tử làm nghề hơn 40 năm, trải qua đủ các loại tăng âm, Việt nam băt chươc nước ngoài , Liên xô , Trung quôc , Hung , Ba lan , Tiêp , Đức , Mỹ ,Anh , Nhật ,đủ kiểu , đủ loại có mặt ở đât Hà nội . Gần đây , tăng âm đèn trở lại , rất nhiều người muốn nhờ lắp nhưng hắn ta không nhận làm , chỉ với lý do là chán đồ rởm lắm rồi , máy nước ngoài nguyên bản mà còn nay hỏng mai hóc nữa là – Khánh vàng còn chẳng ăn ai … Bây giờ cánh trẻ ham tìm hiểu , chịu khó học hỏi nhưng tìm tài liệu kĩ thuật để tham khảo thì không còn nhiều như thời những năm 60 , 70 của thế kỷ trước . Vì rất quý trọng các bạn trẻ này , hắn ta có đôi lời thưa lại với cac bạn trẻ để khỏi uổng phí mấy mươi năm kinh nghiệm .
Trước tiên , muốn lăp ráp bất kể cái máy nào băt buộc phải có sơ đồ . có thể lắp theo một sơ đồ cố định , tôt hơn nữa thì lấy vài ba sơ đồ rồi râu ông nọ cắm cằm bà kia theo sở thich của mình , nhưng cach này hơi khó , người lăp phải có tay nghề cao . Có một việc băt buộc không thể bỏ qua là phải phân tich được từng phần của sơ đồ , hiểu được chế độ hoạt động của các đèn . Đèn tiền khuyếch làm việc ở điện áp cao thì hệ số khuyêch lớn nhưng nhiều tạp âm và ngược lại , tuỳ theo sơ đồ hay tùy mình điều chỉnh . bóng công suât phải điều chỉnh thiên ap âm đúng từng loại đèn , từng loại điện ap , từng đèn mới cũ .nếu sai có thể tiếng nghẹt hay đèn đỏ rực như hòn than . Các sơ đồ sao chep lại không chăc đã được ổn định , nên tôt hơn hêt là lấy một cái máy của nươc ngoài sx , vẽ lại sơ đồ thực rồi lăp theo ,vừa dễ ,vừa ổn định , và chăc là nghe được . Còn một điều lưu ý nữa là tăng âm it tầng khuyêch đại thì it tạp âm nhưng lại kém tiếng bass . Trở về những đời máy xưa cũ , đài Rigonda 101 chạy cs đơn , 102 chạy đẩy kéo mạch rât đơn giản mà nghe rât hay , ai mới tập thì nên theo sơ đồ này .

Việc tiêp theo là phần chọn lựa linh kiện và rap nối linh kiện…

 

Linh kiện cho tăng âm đèn chân không - I -​

Rât nhiều loại linh kiện mới tạo nên một cái tăng âm , nhưng có 2 linh kiện quyêt định phần lớn chât lượng âm thanh là đèn chân không và biến ap xuât âm .
Vật liệu chế tạo trong đèn chân không ngày trươc là bí mật quốc gia , có những bóng sản xuât cho quân sự , có thể rât bền , ổn định nhưng đưa vào audio thì nghe không ổn lắm , bóng công suât chế tạo tại Mỹ hay châu Âu khai thac hêt điện ap, công suât vẫn ổn định , bóng c s Nga sx gần đây thì cũng ổn . Những bóng mới sản xuât dăm năm trở lại đây , giá thành tuy rât cao nhưng không tương xứng với chât lượng vì được làm thủ công theo yêu cầu thị trường bởi những tay thợ nghiệp dư , bóng không đồng đêù , do vậy nếu lăp công suât đẩy kéo thì nên đo ,chọn độ phat xạ , hệ số khuyêch đại thật bằng nhau thì tôt hơn . Dăm chục năm trươc , máy đo phat xạ của đèn có rât sẵn , nhưng rồi không ai dùng đến nữa , vài chục cái còn rât tôt , dưa sang Văn môn Băc ninh ,không bán được phải phá thành đồ phế thải , bây giờ muốn đo bóng tôt xấu hơi khó ,nhưng không phải hêt cach . Ta học theo cach đo đèn hinh CTR của thợ sửa TV , lấy một nguồn điện 6 hay 12 v theo từng loại bóng , đưa vào sợi nung tim đèn , ta đo điện trở giữa 3 cực của đèn mới ,tôt làm số liệu chuẩn , rồi so sánh vơi những đèn bị nghi là kém , nều đo điện trở trong mà cao hơn nhiều so với chuẩn thì ăt là bóng già ,nên cho nghỉ hưu .
Biến áp xuât âm có nhiệm vụ phối hợp trở kháng ra cao của bóng công suât với trở kháng thấp của loa . Có vài loại máy không dùng biến áp loa , người ta chọn bóng cs có trở kháng ra không cao ,cho nuôi bằng điện áp thâp , đồng thời kêt hợp với loa trở kháng cao – 400 ohm - , đó là cái đài 1m2 National những năm 1970 . Còn một loại của người chơi rất cầu kỳ , tốn kém , đó là lắp song song rất nhiều bóng cs với nhau để chạy được loa 8 ohm , nhưng nếu có đôi loa dưới 4 ohm rât thich mà lăp theo kiểu này thì tốn công ,tốn của lắm .
Chât lượng biến áp loa phụ thuộc rât nhiều vào lõi săt và dây đồng . Chọn dây 2 lớp cách điện của Nhật hay Hàn quốc thì tôt . Lõi tôn silic đời cổ có độ từ thẩm thâp , số vòng dây phải quấn nhiều hơn lõi permaloi cùng tiêt diện. Lõi tôn silic tổn hao tần số cao rât nhiều , nên lõi P truyền đạt tiếng treb tôt hơn lõi S . Sau này , với những b.a. loa chât lượng cao ,người ta tráng lơp mỏng bột ferit lên cac lá permaloi để tiếng treb ra loa hay hơn nữa .
Biến ap loa ngoại quấn cac lớp sơ cấp , thứ câp xen kẽ nhiều lơp với nhau để có chât lượng cao nhất , Nếu ta tự quấn lấy b,a, để tránh bị nhầm khi vừa đấu song song , vừa nối tiêp cac lớp , có thể đơn giản hơn bằng cách quấn sơ câp những lớp trong và ngoài cùng , những lơp giữa cuốn cuộn thứ câp , chât lượng b.a. cũng không giảm nhiều lắm , lot cach điện cũng đỡ phiền phưc .
Nếu không có được b.a. loa nguyên bản cuả ngoại , ta có thể mua rât rẻ những b.a. loa của những tăng âm truyền thanh bán dẫn đời mới , tháo ra rồi lấy lại dây đó quấn lại theo yêu cấu . Biến áp này nếu quấn đúng kĩ thuật thì cũng ngang ngửa với đồ nguyên bản .
Đã có được 2 linh kiện cơ bản trên rồi ,bây giờ ta mới lưu ý đến đi ôt nắn nguồn , tụ hóa nguồn , điện trở và cac tụ nối tầng ….

 

Linh kiện đèn chân không - II -​

Thông thường với tụ điện , đúng điện dung theo sơ đồ , điện ap chịu của tụ cao hơn yêu cầu là được , nhưng muốn tôt hơn thì ta nên dùng loại tụ it tạp âm và dẫn được tần số cao thì âm thanh ra sẽ tôt hơn . Với tụ hóa lọc nguồn sau nắn , có thể đơn giản dùng tụ chịu điện áp cao hơn , dung lượng lớn là được , nhưng nên lưu ý điện dung phải tương đương với công suât biến ap nguồn , nếu lớn quá không cần thiêt mà có thể không tôt cho b.a nguồn . một điều lưu ý nữa là khi công suât làm việc lớn , dòng điện luôn phóng nạp vào tụ , nhiều tụ thường bị phồng hay khô , nên tụ hóa nguồn có loại chuyên dùng cho audio , loại này rât đăt tiền , tôt nhât là mua lại những tụ hóa nguồn phá ra từ những nguồn rung cuả máy công nghiệp , rât rẻ , thêm một việc nữa là ngoài tụ hóa lớn , ta nên đấu song song thêm với nó tụ hóa nhỏ 105 và tụ không phân cực 104 .
Điện trở thì đơn giản hơn , chọn loại đủ công suât , chiu được điện ap cao là được , tuy vậy cũng nên lưu ý là cũng có loại điện trở làm việc ở tân số cao và it tạp âm thì tôt hơn .
Đi ôt nắn cao thế , thông thường chọn loại chịu dòng lớn hơn , chịu điện ap cao hơn yêu cầu là được , nhưng gần đây, do công nghệ chế tạo vật liệu rât tiến bộ , linh kiện cao câp ngày càng rẻ hơn , nên các nhà chuyên môn về tăng âm khuyên nên dùng đi ôt chuyển mạch nhanh hay đi ôt nắn cao tần schottky để nắn nguồn câp cho công suât thì chât lượng âm thanh được cải thiện tôt hơn .
Để bảo vệ đi ôt và biến ap nguồn , thường đấu nối tiêp một R công suât , nó làm giảm công suât nguồn , ngày nay đã có loại R nhiệt âm , khi nguội nó có R lớn khoảng 10-20 ohm , nhưng khi có dòng lớn qua , nhiệt độ cuả nó tăng , R giảm xuống còn 3-5 ohm. R này nếu tháo ở nguồn rung cũ ra thì cũng rât rẻ ,có thể biếu nhau vài ba cái .
Biến ap nguồn nhiều người ngại quấn lại , cho rằng không đảm báo , biến ap ngoại rât đắt , nhưng mua được cái đúng thông số kĩ thuật theo sơ đồ định lăp thì rât hiếm .
Rât nhiều người tính số vòng / vol theo công thức đơn giản nên nhiều khi không đạt yêu cầu , b. a. có thể chạy quá nóng hoặc không đủ công suât . Những lỗi đó phần lớn là do không quan tâm đến độ từ thẩm cuả lõi săt . Biến ap nguồn tháo từ maý tăng âm bán dẫn công suất lớn cuả Nhật có rât sẵn mà lại rât rẻ , thời giá hôm nay chỉ chưa đến 50 ngàn vn /1kg chưa bị cháy hỏng , số vòng / vol sẵn có , dỡ công tính toán lại , mà lại chăc ăn .
Cùng tiêt diện lõi như nhau , cùng quấn cho điện 220v , thường thì lõi Nhật quấn it vòng hơn nhiều loại khac vì từ thẩm của nó rât cao .
Chọn được sơ đồ mạch rồi , có đầy đủ tât cả cac linh kiện tôt , ta chỉ việc rap chúng vào với nhau , cắm đôi loa , đưa tín hiệu nhạc vào , cắm điện , bật máy , lim dim măt thưởng thức tác phẩm của mình , cho rằng rât hay và tự khen minh giỏi quá .
Nếu việc đời đơn giản đến như vậy thì cac công ty sản xuât ampli của Mỹ , Anh , Đưc ,Nhật nên đóng cửa , chỉ để VN sản xuất và xuất khẩu cho người nghe nhạc khăp thế giới . Có người đầy mình kinh nghiệm về điện tử , sẵn tiền mua toàn linh kiện thượng thặng , cố lăp ráp dăm bẩy lần , tự nghe thì tưởng là được nhưng mời anh bạn nhạc sĩ đến nghe , hắn ta bỏ về , cố gặng hỏi nguyên nhân , dăm bẩy lần hắn mới cười mà rằng có giải thich ông cũng chẳng hiểu gì về tính trung thực của âm nhạc đối với ampli , Có người bạn là đầu bêp giỏi của một khach sạn , nhân cùng đến chơi mới ví von rằng nghề cuả ông cũng như của tôi , có đưa cho nhiều nguyên liệu thật ngon , thật đăt tiền , nhưng không biêt nấu nướng thì chỉ có đổ đi . Người thợ này nghe và hiểu ra rằng còn một phần không thể thiếu được là lăp ráp cac linh kiện với nhau như chế biến món ăn ngon , và điều chỉnh cac chế độ làm việc sao cho âm thanh trung thực nhât , chẳng khac gì nêm mắm muối cho vừa miệng mọi người . Muốn ăn chơi cho ngon lành khó lắm sao .

 

Lăp rap và điều chỉnh ampli​

Có ông bạn rât giỏi về ampli đèn ,nhà ở gần Ô chợ dừa giới thiệu một người bán đồ phá máy , có rât nhiều linh kiện của các máy công nghiệp : tụ hóa nguồn cao tần 450v , đi ôt nắn xung 1000v , lọc nguồn điện 220v , biến áp Nhật cũ … giá rât rẻ , nhà trong ngõ ngach phố Thanh nhàn , nếu cần cứ gọi điện đến , hắn sẽ ra đón : Hùng 01663968628 . Nếu có điều kiên , quí vị nên mua những linh kiện cũ , rẻ tiền mà chât lượng cao để thay cho linh kiện tuy mới , nhưng đời cũ . xuât xứ không rõ ràng .
Tại sao nên mở máy của nươc ngoài ra xem để tham khảo , vì những máy nươc ngoài chât lượng cao họ bố trí các linh kiện rât chặt chẽ , bài bản , những máy không lăp trên mạch in bảng phip , tuy gọi là đi dây rối nhưng thực ra chẳng rối chut nào , tât cả cac đường nối vào mat chung đều phải tuân thủ qui luật rât chặt chẽ , bài bản , không phải như nhiều vị nghĩ rằng mat ở đâu chẳng như nhau . Nếu máy lăp xong , khi chạy có tiếng ù ù ở loa , tuy là bộ lọc nguồn rât tôt , thì ta phải nghĩ ngay đến đường dây đi của mat không hợp lí . Những máy lăp nghiệp dư , khi bật ,máy chạy ổn định rồi , ghé tai sat loa bass mà không có tiếng tạp âm , ù , thì người lăp đã đạt bậc chuyên nghiệp cao rồi . Ngay cả máy của ngoại dùng một thời gian cũng bị phat sinh ra tiếng xấu rât khó chịu này , nếu thợ giỏi muốn triệt nó ,có thể phải mât vài ba ngày chưa chăc đã xong .
Đến phần điều chỉnh chế độ làm việc cuả cac đèn , đòi hỏi người lắp phải có đôi chút kiến thưc kĩ thuật . Những đèn ở tầng tiền khuyêch thường cho chạy với dòng nhỏ , tùy theo thiêt kế sơ đồ , nếu trên sơ đồ có ghi điện ap làm việc của cac bóng thì rât dễ điều chỉnh , còn không có thì phải đo dòng làm việc của bóng theo một cái máy nguyên bản nào đó , rồi điều chỉnh máy lăp theo nó , lưu ý nếu đo sụt ap trên R của A hay K quá nhỏ hay bằng 0 thì bóng đó hay mạch điện của nó có vấn đề . như vậy phải biêt sơ qua về sửa chữa . Điều chỉnh thiên ap âm cho lưới của đôi bóng công suất đẩy kéo không dễ dàng lắm , nhât là với những máy muốn khai thac hêt công suât của bóng mà chạy điện ap rât cao , chỉnh thấp thì mới nghe ,tiếng rât tròn và rõ ràng , nghe được khoảng hơn nửa giờ , bóng băt đầu chuyển sang đỏ rực , để nguội , tăng thêm âm cho lưới , nghe lại thấy như người bị ngạt mũi hát , có người cẩn thận , chỉnh vài buổi cũng chưa vừa ý .
Lăp hoàn chỉnh rồi , điều chỉnh chế độ làm việc của cac bóng tương đối ổn định rồi , còn một phần nữa cũng cần thiêt như nêm mắm muối vừa phải vào món ăn , đó là điều chỉnh hồi tiêp âm từ đường ra loa về tiền khuyêch,, bóng tiền khuyêch thay đổi dòng , biến áp loa quấn lại làm thay đổi hệ sồ kh. Đại của toàn máy , chât lượng âm thanh ra cũng thay đổi . nếu cho hồi tiêp it , tiếng ra rất to mạnh ,nhưng chỉ nghe pôp ,rôc theo kiểu giới trẻ VN là tạm được , nếu cho hồi tiêp nhiều , để nghe jazz theo kiểu Mỹ thi tôt , còn cho hồi tiếp vừa phải thì hợp với nhạc vàng , nhạc tiền chiến hay là nhạc giao hưởng thính phòng , nhưng độ vừa phải này ,chỉ có những người nghe nhạc lâu năm , những nhạc sĩ mới hiểu rõ , thế nên hãy mời những người này thẩm định đánh giá hộ .

Những câu chữ trên đây không mang tính kĩ thuật , mà chỉ là những đoạn hồi tưởng vui vẻ , nhẹ nhàng . thế nên xin đạo văn hai câu thơ của cụ Nguyễn Tiên điền :
Nhời quê chăp nhặt dông dài
Mua vui cũng được một vài trống canh .

Hơn 40 năm cầm mỏ hàn , chọc que đo đồng hồ thấy rât dễ , nhưng nghĩ rồi viêt mấy dòng sao khó thế . Mong quí vị xem qua, đừng chê cười là mừng rồi .

 

Tôi xin có đôi lời thêm là nếu bài viết mà MOD cảm thấy có chất lượng, xin MOD giúp tôi chuyển bài này sang Mục " Thiết bị khuếch đại " thì tốt, xin cám ơn !

 

move về "Trao đổi, thảo luận về kỹ thuật" nhé bác

 

Hôm nay rỗi rãi em phụ giúp bác vài pót gọi là nói những gì mình biết được không? Nếu các bác nghĩ múa rìu hay vô bổ thì em nhờ mod xóa bài.
................
+++Trước khi ráp ampli đèn việc đầu tiên là cố đi nghe ké vài bộ nghe dùng ampli đèn, càng nhiều càng tốt xem gu nghe của mình có hợp với âm thanh của ampli đèn không. Kẻo cũng lọ mọ ráp theo phong trào mất công sức tiền bạc mà nghe không hợp thì cả nhà chưa vui . Phần nữa đừng quá kỳ vọng rằng cái ampli đèn sẽ mang lại thứ âm thanh kỳ ảo giúp đưa ta lên cõi niết bàn, dù gì thì nó là thiết bị kỹ thuật rất lạc hậu và không có thiết bị kỹ thuật nào hoàn thiện cả. Hãy đối mặt với thực tế thì sẽ chơi với em nó được dài dài. Các cụ đã từng mê và nghe cùng tìm hiểu nó rồi thì bỏ qua phần đó.
Nói chung hay nghe loại nhạc nhẹ nhàng thì hợp chứ mấy cậu trai chơi DJ hay Dance thì không hợp mấy.
+++Ampli thuần dùng đèn thì có 2 loại cơ bản: Có biến thế suất âm và loại không có biến thế suất âm. Trong đó loại có suất âm thì chia làm 2 loại là single end (SE) và đẩy kéo push pull (PP). Thông số và âm thanh của mỗi loại có đặc trưng riêng, do đó "hầu như" nó cũng có đối tượng khán giả và ưu thế hay nhược điểm đối với thể loại nhạc hoặc loại loa. Và đương nhiên liên quan đến sở thích nghe, việc trước hết là chọn loại ampli nào phù hợp mình nhất.

 

Vấn đề tiếp theo là khả năng tài chính (Vấn đề kỹ thuật hàn họ tính sau). Có cụ dư giả chọn mua linh kiện hàng "Sốc thuốc", cụ nào ít thóc như em thì mua linh kiện rẻ tiền cùng chịu khó kiếm mấy em chuyên hát bài "Triệu triệu bông hồng"... "..Ai mua đi ai mua đi đồng chì nhôm dép rách..."... hoặc bí quá pót lên đây xin xỏ.
Với em cũng quan niệm thông thường linh kiện đắt tiền hơn sẽ tốt và hay hơn. Nhưng rẻ chưa chắc đã không tốt và không hay. Nếu có linh kiện tốt thì phải phô chất âm nó ra, linh kiện kém thì tìm cách che chỗ kém lại. Tốt mà nằm ko đúng chỗ thì cũng ít tác dụng. Các cụ ít xèng cứ tự tin lên, rẻ làm đúng vẫn hay như thường.
Còn phô và che thế nào em sẽ nói sau.

 

Tại sao ampli này lại nghe khác ampli kia? Tại sao lại có trường phái đèn và bán dẫn? (Em chỉ nói về âm thanh của 2 loại chứ ko nói về cấu tạo).
Ngay tên gọi thành phần này là tăng âm, thiết bị khuyếch đại âm thanh hay ampli... đã nói lên công dụng của nó. Dù chưa chính xác lắm nhưng cũng có thể nói nó là cái máy để làm to âm thanh lên. Nếu là 1 cái máy hoàn hảo thì dù nó cấu tạo thế nào dù có là đèn hay bán dẫn cũng sẽ cho âm thanh phát ra giống nhau và có bản chất như là nguồn âm ban đầu. Thực tế do giới hạn kỹ thuật hiện nay không thể chế tạo thiết bị có độ trung thực đến mức méo là bằng 0. Vì thế ta phải xác định sống chung với méo dài dài.
Chính sự méo tạo ra trong thiết bị tăng âm đã làm nên bản chất và sự khác nhau giữa các máy khác nhau. Cái thì nghe hay cái thì nghe dở, cái thì rẻ bèo cái thì đắt khủng khiếp. Mọi sự là ở chỗ nó méo thế nào...

 

Em nói về chỗ méo của em nó một ít Các vấn đề liên quan có thể tìm ngay trên diễn đàn này thể nào cũng có.
Trong chúng ta chắc chắn chưa ai được nghe 1 âm đơn tức là âm phát ra do 1 tần số duy nhất trong dãi nghe được của người (Từ 20Hz đến 20.000Hz). Mọi âm ta nghe được đều do âm chính phát ra và các âm nhỏ hơn gọi là hài âm. Chính tính chất và mức độ của hài âm làm cho chúng ta phân biệt được âm này và âm kia. Ví dụ cùng nốt nhạc chuẩn là nốt LA tần số 440Hz thì các loại nhạc cụ khác nhau chơi nhưng ta phân biệt được nhạc cụ nào. Tai người lại có tính chất nghe các tần số khác nhau nhưng là bội chẵn của nhau rất giống nhau (Nhạc gọi là quảng tám). Ví dụ nốt LÀ tần số 440/2=220 và nốt LÁ tần số 440x2=880 nghe rất giống nốt LA tần số 440, có lúc còn không phân biệt được mặc dù tần số nó khác nhau.
Vì em đã nói thể nào ampli cũng tạo ra méo nhưng em trình bày 2 thứ là méo hài và méo biên độ (Còn vài thứ méo nữa):
Trong giải tần nghe được từ 20Hz đến 20.000Hz mà tăng âm khuyếch đại như nhau thì gọi là băng thông lý tưởng tờ 20-20.000Hz. Thực tế không thể có thiết bị như thế, nó thường khuyếch đại không đều. Nếu dải trầm và trung trầm nhiều hơn nghe sẽ ồm ồm vịt đực, giải cao nhiều hơn nghe the thé bà bán thịt, giải trung nhiều hơn nghe ông ổng loa phường. Người ta thường chia ra Trầm - Trung - Cao, hay kỹ tính hơn thì Trầm - Trung trầm - Trung - Trung cao - Cao.
Khi đưa tần số đơn âm ví dụ như 440Hz vào tăng âm, nó sẽ tạo ra méo hài. Tức là tạo ra các tần số là bội hoặc ước của tần số trung tâm 440Hz. Có hai loại hài chẵn và hài lẻ, hài chẳn là các tần số bội hay ước chẵn của 440, ví dụ: 440/2=220, 440x2=880, 440x4=1760...vv
Hài lẻ là bội và ước lẻ của 440: Ví dụ 440x3=1320...vv
Như trên em đã nói các nốt quảng tám bội ước chẳn của tần số chính thì nghe rất giống nhau nên ampli mà có các hài là bậc chẳn phát ra 1 nốt nhạc sẽ trung thực. Không những thế hài chẳn làm cho âm thanh dầy và ấp áp dễ nghe, không bị chói tai.
Ngược lại với hài chẵn nếu nhiều hài bậc lẻ nghe sẽ khó chịu mệt mỏi chói tai không trung thực.
Tuy nhiên 2 loại hài này luôn song song tồn tại trong 1 tăng âm. Tính chất hài của ampli đèn và bán dẫn khác nhau thế nào, rồi khi làm tăng âm ta khống chế hài nó ra sao đó là nghệ thuật nằm trong kỹ thuật.

 

Đang hóng mà mãi chả thấy bác CaoHoangdt post tiếp cho anh em học hỏi. Thú thực là từ trước đến nay em cũng đang loanh quanh, luẩn quẩn mãi trong đường hầm, chắc là sắp được nhìn thấy ánh sáng rồi. Bác có thương anh em thì post tiếp đi .

 

Em nghĩ ko phải vậy đâu ah.
Ví dụ nếu tính như bác thì Dale RN65 (max 0.5W) 1ohm sẽ có điện áp chịu đựng 0.71V và tương tự với 1Mohm sẽ là 707V.
Tuy nhiên trong datasheet lại ghi Max working voltage = 300V cho dòng RN65

 

em xin mạn phép xoá tất cả những bài viết không liên quan tới kỹ thuật ở topic này, kể cả trước và sau bài này

 

Bác thử táng điện áp 400V vào trở 1Mohm dòng RN65 xem có gì xảy ra.
Em dự rằng trở không cháy nhưng nguy cơ đánh lửa cao.
Theo em 2 thông số đều quan trọng, điện áp chịu đựng phụ thuộc vào kết cấu của trở ( khoảng cách 2 chân, chất liệu lớp phủ bảo vệ,..) và công suất max chịu đựng.

 

Các cụ bảo cái gì quan trọng chứ ở làng vờ nờ ta thông số quan trọng nhứt phải là .... chất âm chớ :lol:

Thời nay ít phải sửa TV, âm li điện tử... vụ oánh lửa điện trở trị số cao hiếm khi gặp nên các bác ấy không để ý cũng dễ hiểu.

P/S: Bác nào đã từng một lần nhìn cuộn cao áp TV điện tử màn 20' oánh lửa từ lớp dây sát lõi vòng ra tận những lớp dây ở ngoài cùng thì sẽ có khái niệm ngay về thế nào là điện áp tối đa chịu được của LK.

 

Vụ "Điện trở có điện áp làm việc cao" này các bác góp ý như vậy là rõ rồi:
++Một là em sai vì cho rằng vôn chịu đựng đã tương đồng với công suất chịu đựng rồi, nếu loại điện trở nào đó có chú thích điện áp cao nhất trong datasheet thì cũng như kiểu "Mặc định mọi cái đồng hồ đều không chịu nước, cái nào chịu thì có ghi phía sau. Chứ không phải cái nào cũng chịu nước cái không chịu thì ghi phía sau"
++Hai là điện trở có điện áp làm việc cần lưu ý.
...
Nhưng chung quy lại tạm hiểu: Không nên dùng điện trở quá bé về kích thước cho các vị trí có áp cao trong ampli đèn. Hình như chưa có ampli đèn nào dùng trở dán cho anode :lol: Vụ điện áp cho trở dừng các cụ nhỉ.
... Pót sau em sẽ trình bày các cụ duyệt tí về "chất âm" của linh kiện.

 

Híc... đúng như em và vài cụ nghĩ, cụ chủ topic mới thay cái Avarta đẹp quá :roll: Cụ U60 mà giỏi vi tính thiệt, mà thấy cụ còn pót 1 bài khoái nghe nhạc rốc với các cô gái trẻ nhảy múa nữa. Em bái phục tinh thần tuổi trẻ của cụ. Lan man tí vui vẻ em vào vấn đề đây...
Như em đã nói ở trên chúng ta còn nghe nhạc thì còn phải sống chung với méo. Méo nào cũng có hại nhưng méo bậc chẵn thì hại dễ thương hơn: Âm dầy cui ấm áp dễ nghe, dễ du ngủ...các cụ ta hay gọi là "nhạc tính" nhưng nhiều quá thì nghe giả tạo không thật. Méo hài bậc lẻ thì nghe khô khan mệt mỏi đau đầu chói chang, còn gọi là không "nhạc tính". Méo như thế nào quyết định tính "hay" hoặc "không hay" của 1 cái ampli (Em chỉ nói chung cái liên quan đến đặc điểm cảm nhận âm thanh của tai chứ sở thích riêng thì chưa bàn đến).
Vậy méo từ đâu ra? Nó đến từ tất cả các thành phần tạo nên một cái ampli, từ linh kiện dây dợ (Gọi nôm là nội y) và cả cái chát xít (Gọi nôm là áo quần) của em nó. Điều này đã được minh chứng rất rõ trong thực tế, nay chỉ còn nhìn nhận như thế nào dưới góc độ "Audio phin học" "Điện học" và "Thần học" nữa mà thôi. :lol:

 

Dường như tai người rất nhạy cảm với sự méo, chứ ít nhạy cảm với mức âm lượng hơn. Tăng giảm một chút nhỏ âm lượng có khi ta không nhận ra chứ méo khác nhau tí là nhận ra ngay (Máy có khi chẳng đo nổi mà tai thì nhận ra, tính chất này làm các audio phin mãi mãi không siu thoát được ). Trước đây có trào lưu giảm méo của ampli, các hãng chạy đua giảm THD xuống đến mức 0.0000..1% và nhiều hãng thành công nhưng sao nhiều ampli THD cực thấp nghe vẫn không hay. Có cụ bảo 0.000..% tính ra trên vài chục Oát thì rất bé cảm nhận ra loa sao được mà bảo là thay đổi "nhạc tính". Có thể chỉ 0.000...% méo nhưng nó ảnh hưởng đến "chất" của âm thanh rất rõ ràng, "chất" đó phụ thuộc vào méo như thế nào.
Các cụ đã mốt OPAMP thì thấy rõ lắm, cùng 2 con về mặt điện và số liệu thì méo cực thấp nhưng âm thanh khác nhau hoàn toàn. THỐNG NHẤT MÉO QUYẾT ĐỊNH CHẤT ÂM CÁC CỤ NHÉ.
Giả sử ta cho 1 dòng điện xoay chiều đơn tần số (Hoàn hảo không méo mó gì) đi qua 1 đoạn mạch siêu dẫn (Dẫn điện tuyệt đối), mà siêu dẫn thì hiểu luôn là đẳng hướng (Dẫn điện mọi hướng như nhau). Môi trường xung quang đoạn mạch đó "Vô cảm" với các hiện tượng điện (Không tương tác về điện). Thì tất lẽ dĩ ngẫu dòng điện khi ra khỏi đoạn mạch đó phải còn trong sạch như khi lúc nó đi vào.
Thực tế làm gì có cái gì lý tưởng thế để dòng điện đi qua, nó chịu nhiều tác động về mặt: Trở kháng, dung kháng, cảm kháng.. rồi tương tác về từ trường điện trường... nói chung để đi đến đích dòng điện phải trải qua muôn vàn khó khăn khiến nó không còn như lúc ban đầu nữa. THỐNG NHẤT TÍN HIỆU ĐI VÀO AMPLI RỒI ĐI RA KHÔNG NHỮNG THAY ĐỔI SỐ LƯỢNG MÀ CÒN THAY ĐỔI CHẤT LƯỢNG NỮA.
Méo sinh ra khi có sự giao thoa của 2 tần số khác nhau hoặc giống nhau nhưng khác pha tác động qua lại với nhau. Khi dòng điện có tần số N1 tác động qua lại dòng điện tần số N2 sẽ tạo ra một dòng điện khác có tần số là N1-N2 và N1+N2, và cái mới lại cộng trừ tiếp nữa. Vấn đề này đã được ứng dụng trong máy thu thanh điều biên có trung tần (Các máy thu radio). Rồi các tần số phát sinh thêm do tương tác từ trường và điện trường (Gây mất mát năng lượng hoặc thêm vào do cảm ứng).
Rõ ràng do giới hạn vật lý và công nghệ không thể chế tạo linh kiện đồng nhất và đẳng hướng về mặt dẫn điện, mà linh kiện đó còn nằm trong muôn vàn sự tương tác về điện với xung quanh. Nên dù gì thì dòng điện đi qua khỏi 1 linh kiện hay dây dẫn cũng kèm theo vào chính nó là các dòng điện khác, dòng điện thêm vào mất đi này phụ thuộc vào cấu tạo của chính linh kiện. Khi ra khỏi ampli các dòng điện này tạo nên trên loa âm thanh chính và các âm hài, chính là thứ chúng ta nghe được.
VẬY LINH KIỆN NÀO ĐÓ DÙ GÂY MÉO RẤT ÍT CŨNG GÓP PHẦN QUYẾT ĐỊNH CHẤT CUẢ ÂM THANH TA NGHE, NHƯ VẬY LINH KIỆN CÓ CHẤT ÂM RỒI.
Ngoài linh kiện mạch điện mới là thứ tạo ra méo khủng nữa.

 

Cái này bác nên xem lại. 1 linh kiện thông dụng là biến áp: biến áp vào, BA nối tầng, BA ra. Đầu vào là tín hiệu thuần sin thế mà đầu ra lại méo, nguyên nhânnlaf tính chất vật lý của lõi từ. Tương tác N1 và N2 nào?

 

Túm lại kụ cho công thức nấu món méo hài chẵn phát nhể, chứ đa số dân phi lê đều biết méo mới hay rồi mừ :lol:
Ngày trước hình như kụ có học qua quyền tàu :mrgreen:

 

Thấy các cao thủ phán, đèn thường cho méo hài chẵn, còn BD thường cho méo hài lẻ. Tại sao lại thế hả các kụ ? :roll:

 

Sẽ dần sáng tỏ cụ ợ, cụ tham khảo tí về phân tích chuỗi Fu ri ê. Từ đó sẽ có phương án ngay thôi. Em sách vở tí.

 

Lót dép hóng :mrgreen:

 

Đúng nỗi đau của em... hồi ĐH em phải học lại đúng 1 môn là xử lý số hóa tín hiệu, giận ông Fourrier ghê gúm...

 

Em le te tí. Cụ nào chưa qua môn giải tích hàm thì đọc đoạn cuối phần kết luận ứng dụng phân tích Fourrier vào audio, em cũng chỉ trình bày sơ bộ ai cần tìm hiểu thêm cũng có nhiều thông.
Theo Fourrier thì mọi hàm tuần hoàn (Tín hiệu sin đơn là 1 hàm tuần hoàn) đều phân tích được thành tổng của hàm cơ bản và các hàm khác có số chu kỳ là bội của chu kỳ của hàm cơ bản. Số chu kỳ mà gấp 2, 4, 6... lần thì gọi là bậc chẵn - 3,5,7 lần thì gọi là bậc lẻ. Bậc chẵn hay lẻ có thể xuất hiện riêng biệt hoặc là cùng lúc, số lượng và biên độ thế nào tuỳ thuộc vào hình dạng của sóng ban đầu. Nếu biết hình dạng của phân tích Fourrier thì hoàn toàn có thể xác định được số lượng chất lượng hài qua đó xác định được "chất âm" mà tín hiệu đó mang lại.
Nếu sóng sin bị bẹt đầu thì hài sinh ra sẽ là hài bậc lẻ, nếu cắt ngọn (Một dạng khủng của bẹt đầu) thì hài bậc lẻ rất nhiều.
Nếu sóng sin cơ bản dạng không cân đối hai nửa chu kỳ (Có dòng DC trong tín hiệu) thì hài sinh ra sẽ là hài bậc chẵn. Tuy nhiên hình dạng méo của sóng rất đa dạng nên mức độ hài và tính chất hài cũng rất đa dạng. Hài bậc lẻ có hại làm nóng vô ích các thiết bị ngăn cản sóng có ích, ampli nhỏ vặn to gây méo lẻ nhiều vẫn có thể cháy loa to như thường
Ta xem xét trong mạch điện hài tạo ra như thế nào:
Giả sử có 1 tầng khuyếch đại đưa tín hiệu sang tầng sau, do tầng sau có trở kháng nên nó sẽ ảnh hưởng trở lại tầng trước nó - trở kháng tầng trước càng nhỏ tầng sau càng lớn thì ảnh hưởng càng ít (Và ngược lại). Nếu trở kháng vào tầng sau thuộc dạng tuyến tính (Trở kháng không thay đổi trong giải tần số cần thiết) thì nó sẽ không tạo ra hài trên tín hiệu ra của tầng trước, nhưng hỡi ôi làm gì có tầng vào nào trở kháng lý tưởng như thế (Nó có R-L-C liên hệ phức tạp) mà thường là không tuyến tính nên tất nhiên hài sẽ xuất hiện.
Cách làm giảm hiệu ứng trên là làm cho tầng trước có trở kháng ra càng nhỏ càng tốt, trở kháng vào càng lớn càng tốt và tuyến tính hết mức có thể (Như là nối tiếp điện trở ở tầng vào, dùng R song song với L trên đường ra loa, dùng linh kiện thích hợp....).
Riêng vụ trở kháng vào của tube thì thường lớn hơn hẳn bán dẫn (Ảnh hưởng tầng trước ít thì méo hài ít, trở kháng vào bán dẫn lớn hơn nhiều), đồng thời tube chỉ có 1 loại tạm gọi là "bóng ngược" chứ không như mạch bán dẫn thường có thêm bóng thuận nữa. Cái này có ảnh hưởng đến bản chất của méo hài... vì sao?
Ta hãy xem đặc tuyến của tube thông dụng, trông hình dạng rất giống nhau và rất dễ nhận ra đặc tuyến đó sẽ cho tín hiệu ra không cân ở hai bán kỳ (Có hài chẵn) nếu ta không dùng kỹ thuật để can thiệp vào mạch, nhiều tầng tube nối tiếp nhau càng ngày càng làm cho tín hiệu có xu hướng không cân đối hai nửa. Vì vậy không lạ gì khi tube cho âm thanh ấm áp nhạc tính với kết cấu mạch đơn giản kinh điển. Không chỉ tube mới thế mà mạch bán dẫn khi xưa lúc kết cấu OPAMP chưa phát triển và chưa sử dụng nhiều cũng cho âm thanh ấm áp. Vài model máy bán dẫn cũ âm thanh cũng ấm áp như thường.
Những dạng mạch có can thiệp làm cho tín hiệu ra trở nên cân bằng thường triệt tiêu sóng hài bậc chẵn (Mạch vi sai là 1 ví dụ), mạch công suất Sing gồ en hoạt động trên đặc tuyến không thẳng của bóng cho tín hiệu ra không cân đói hai nửa (Hài chẵn). Tầng công suất Pút pun cân đối nên làm mất hài chẵn và tăng hài lẻ (Tại sao không làm cho nó mất cân đối, bài toán này sẽ tìm cách giải sau).
Đối với mạch hồi tiếp âm, nó làm giảm biên độ sóng hài (Cả chẵn và lẻ, hồi tiếp âm có mạch cân bằng tham gia như vi sai chẳng hạn sẽ làm giảm hài chẳn nhiều hơn).
Như vậy nếu biết dạng phân tích Fourrier ta hoàn toàn có thể xác định tương đối độ hay của âm thanh. Tức là đo được độ hay. Bây giờ các cụ có thể tự trả lời rất nhiều câu hỏi "không có lối thoát" trước nay rồi.
Còn nhiều vấn đề khác nữa, nhất là cách áp dụng vào những mạch điện cụ thể.
Có cụ Tritridung đã làm phân tích FFT (Phân tích Fourrier) trên nhiều mẫu ampli và rề. Quan trọng là mình đọc được kết quả trên máy.